به گزارش اکواقتصاد، دادههای تازه از بازار جهانی طلا نشان میدهد ایران با ثبت تقاضای ۷۲.۷ تن در سال ۲۰۲۵، در جایگاه پنجم جهان قرار گرفته؛ رتبهای بالاتر از اقتصادهایی مانند آلمان، روسیه و عربستان سعودی. این جایگاه، بیش از آنکه به مصرف زینتی مربوط باشد، بازتابی از شرایط خاص اقتصاد ایران و نقش پررنگ طلا در سبد دارایی خانوارهاست.
در سالهای اخیر، اقتصاد ایران با ترکیبی از تورم بالا، نوسانات نرخ ارز و نااطمینانیهای سیاسی و بینالمللی روبهرو بوده است. در چنین فضایی، طلا همواره بهعنوان یکی از در دسترسترین و قابلاعتمادترین ابزارهای حفظ ارزش شناخته شده است. برخلاف بسیاری از کشورها که بازارهای مالی عمیق و متنوعی دارند، در ایران گزینههای سرمایهگذاری محدودتر است و همین موضوع باعث شده طلا جایگاهی فراتر از یک کالای زینتی پیدا کند.
کارشناسان معتقدند بخشی از افزایش تقاضا به رفتار محافظهکارانه خانوارها بازمیگردد. تجربه جهشهای ارزی و کاهش قدرت خرید پول ملی در سالهای گذشته، موجب شده بسیاری از مردم برای مدیریت ریسک داراییهای خود به خرید سکه و شمش طلا روی بیاورند. این تقاضا اغلب ماهیت بلندمدت دارد و با هدف حفظ ارزش سرمایه انجام میشود، نه کسب سود کوتاهمدت.
در کنار تقاضای خرد، سیاستهای پولی نیز در این روند بیتأثیر نبوده است. در سالهای اخیر، بسیاری از بانکهای مرکزی جهان، بهویژه در اقتصادهای نوظهور، به سمت افزایش ذخایر طلای خود حرکت کردهاند. این اقدام با هدف کاهش وابستگی به ارزهای خارجی، بهویژه دلار، و ایجاد سپر حفاظتی در برابر شوکهای بیرونی انجام میشود. ایران نیز از این قاعده مستثنا نیست و تقویت ذخایر طلایی میتواند بخشی از راهبرد تنوعبخشی به داراییهای خارجی کشور تلقی شود.
از منظر کلان، افزایش خرید طلا را میتوان واکنشی به نااطمینانیهای ژئوپلیتیکی و محدودیتهای دسترسی به منابع ارزی دانست. در شرایطی که دسترسی به نظام مالی بینالمللی با محدودیتهایی همراه است، طلا بهعنوان دارایی فیزیکی و غیرمتعهد به نظام بانکی خاص، جذابیت بیشتری پیدا میکند. این ویژگی باعث شده طلا برای سیاستگذاران نیز به ابزاری راهبردی تبدیل شود.
مقایسه ایران با کشورهایی مانند آلمان یا روسیه نیز نشاندهنده تفاوت کارکرد طلا در اقتصادهاست. در کشورهای توسعهیافته با تورم پایین و ثبات نهادی، ابزارهای مالی متنوعی برای پوشش ریسک وجود دارد؛ از اوراق قرضه و صندوقهای سرمایهگذاری گرفته تا بازارهای سهام پیشرفته. اما در اقتصادی که تورم دو رقمی مزمن دارد، طلا همچنان یکی از سادهترین و ملموسترین ابزارهای حفظ ارزش است.
البته این سطح از تقاضا پیامدهایی نیز برای بازار داخلی دارد. افزایش تقاضا میتواند در دورههای نوسانی، دامنه تغییرات قیمت را تشدید کند، بهویژه زمانی که انتظارات تورمی بالا میرود. با این حال، تجربه سالهای اخیر نشان داده بخش عمده خرید طلا در ایران با نگاه بلندمدت انجام میشود و رفتارهای هیجانی سهم کمتری در آن دارد.
در سطح جهانی نیز تمرکز تقاضا در آسیا، از چین و هند گرفته تا ایران و ترکیه، نشان میدهد مرکز ثقل بازار طلا بهتدریج از غرب به شرق منتقل شده است. در این میان، ایران بهعنوان یکی از اقتصادهای بزرگ منطقه، سهم قابلتوجهی از این چرخش را به خود اختصاص داده است.
در مجموع، حضور ایران در جمع پنج خریدار بزرگ طلا را باید نتیجه همزمان چند عامل دانست: تورم و کاهش ارزش پول ملی، محدودیت گزینههای سرمایهگذاری، تلاش برای مدیریت ریسک داراییها و سیاستهای احتیاطی در سطح کلان. تا زمانی که نااطمینانیهای اقتصادی و ارزی ادامه داشته باشد، به نظر میرسد طلا همچنان یکی از ستونهای اصلی سبد دارایی ایرانیها باقی بماند.