کارآگاه علوی نه یک سریال کارآگاهی که بخشی از خاطرات مخاطبان است

به گزارش اکو اقتصاد، مرجان متقی  در پاسخ به این سوال که «کارآگاه علوی» برای چند نسل از مخاطبان تلویزیون یادآور فضایی نوستالژیک، پرکشش و منحصربه‌فرد از دوران حسن هدایت است. وقتی قرار شد در این فصل از کارآگاه علوی با نگاه و کارگردانی سیدجمال سیدحاتمی جلوی دوربین بروید، بزرگترین چالش‌تان برای حفظ آن ریشه‌ها و در عین حال ارائه یک خوانش تازه چه بود؟ اظهار کرد: به نظرم بزرگترین چالش، ایجاد تعادل میان خاطره‌ای بود که مخاطب از کارآگاه علوی در ذهن دارد و نگاه تازه‌ای که قرار بود در این فصل شکل گیرد. این مجموعه برای بسیاری از مردم فقط یک سریال کارآگاهی نیست، بلکه بخشی از خاطرات تلویزیونی آن‌هاست. طبیعی است که مخاطب با چنین پیشینه‌ای، انتظارات مشخصی داشته باشد.

احترام به یک اثر قدیمی، لزوماً به معنای تقلید از گذشته نیست

وی افزود: از طرف دیگر، نمی‌توان صرفاً به موفقیت گذشته تکیه کرد و همان فضا را بدون هیچ تغییری تکرار کرد. در این سریال تلاش شده ضمن حفظ هویت تاریخی، لحن جدی و فضای معمایی مجموعه، به شخصیت‌ها و موقعیت‌ها نگاه تازه‌ای داشته باشیم. به نظرم احترام به یک اثر قدیمی، لزوماً به معنای تقلید از گذشته نیست؛ بلکه شناختن ریشه‌های آن و ادامه دادن مسیرش با زبان و نگاه امروز است.

متقی همچنین به این سوال که ژانر کارآگاهیِ تاریخی در تلویزیون ما غریبه‌ای آشناست. برای بازی در فضایی که هم باید بازتاب‌دهنده‌ لحن و زمانه‌ گذشته باشد و هم برای مخاطب امروز باورپذیر و نفس‌گیر دربیاید، چه تمرین‌ها یا مطالعاتی داشتید تا از تله‌ کلیشه‌ها خلاص شوید؟ این‌گونه پاسخ داد: برای ایفای نقش در یک اثر تاریخی و کارآگاهی، صرفاً دانستن چند نکته درباره گذشته کافی نیست. بازیگر باید بتواند منطق رفتاری، روابط اجتماعی، مناسبات قدرت و شیوه ارتباط آدم‌های آن دوره را درک کند. چون اگر این شناخت وجود نداشته باشد، شخصیت خیلی زود به یک تصویر کلیشه‌ای از آدم‌های گذشته تبدیل می‌شود.

قرار نیست همه‌چیز به شکل تصنعی قدیمی شود

وی اضافه کرد: در چنین نقشی، توجه به جزییات اهمیت زیادی دارد؛ از نوع حرف زدن و رفتار کردن گرفته تا نحوه مواجهه با موقعیت‌های بحرانی. البته قرار نیست همه‌چیز به شکل تصنعی قدیمی شود. آنچه برای من اهمیت داشت، رسیدن به یک شخصیت باورپذیر بود؛ انسانی که در زمانه خودش زندگی می‌کند، تصمیم می‌گیرد و زیست درستی دارد.

این بازیگر سینما و تلویزیون همچنین به این سوال که آقای سیدحاتمی نگاه و لحن خاص خودش را در کارگردانی دارد؛ چه تفاوتی میان هدایت این فصل با فضای کار در فصل‌های قبلی حس کردید و تعامل شما با ایشان برای رسیدن به شمایل درستِ این شخصیت چطور شکل گرفت؟ اظهار کرد: هر کارگردانی جهان‌بینی و شیوه بیان خاص خودش را دارد و طبیعی است که حضور آقای سیدجمال سیدحاتمی، فضای اجرایی و شکل روایت این فصل را تحت تاثیر قرار دهد. تفاوت نگاه کارگردان‌ها را نباید الزاماً به معنای بهتر یا بدتر بودن یکی نسبت به دیگری دانست؛ هر کدام متناسب با جهان ذهنی خودشان، مسیر متفاوتی را برای روایت انتخاب می‌کنند.

متقی گفت: برای من مهم بود که در تعامل با ایشان، به درک مشترکی از شخصیت برسیم؛ اینکه شخصیت پری چگونه فکر می‌کند و در مواجهه با آدم‌ها و موقعیت‌های مختلف چه واکنشی نشان می‌دهد. گاهی یک مکث، یک نگاه یا حتی نگفتن یک جمله می‌تواند به اندازه دیالوگ اهمیت داشته باشد

داستان‌های کارآگاهی همیشه زیر پوست شهر، انعکاسی از تنش‌ها و مسائل اجتماعی زمانه‌ خودشان است

متقی در عین حال به این سوال که داستان‌های کارآگاهی همیشه زیر پوست شهر، انعکاسی از تنش‌ها و مسائل اجتماعی زمانه‌ی خودشان هستند. به نظرتان «کارآگاه علویِ امروز چقدر حرف برای گفتن با مخاطب تنهای این روزها دارد و پرونده‌هایی که باز می‌کنید چه پهلوهایی از جامعه را عریان می‌کنند؟ گفت: معتقدم یکی از دلایل ماندگاری ژانر کارآگاهی این است که معماهای آن، در ظاهر مربوط به یک پرونده مشخص هستند، اما در لایه‌های عمیق‌تر، درباره انسان و جامعه حرف می‌زنند. یک پرونده ممکن است از یک اتفاق ساده شروع شود، اما در مسیر کشف حقیقت، پای طمع، ترس، قدرت، منفعت‌طلبی یا تعارض‌های انسانی به میان بیاید.

وی اضافه کرد: از این نظر، «کارآگاه علوی» حتی با وجود فاصله زمانی داستان‌هایش از زندگی امروز ما، همچنان می‌تواند حرف‌های قابل تأملی برای مخاطب داشته باشد. چون بعضی از پرسش‌های اساسی انسان تغییر نکرده‌اند؛ اینکه حقیقت چیست، عدالت چگونه محقق می‌شود و آیا همیشه آنچه در ظاهر می‌بینیم، تمام واقعیت است؟ به نظرم جذابیت این مجموعه در این است که مخاطب همزمان با دنبال کردن معماها، درباره رفتار آدم‌ها و مناسبات اجتماعی نیز فکر می‌کند. اگر یک داستان بتواند بعد از پایان هر قسمت، پرسشی در ذهن بیننده باقی بگذارد، توانسته فراتر از سرگرمی عمل کند.

هیچ اتفاقی را نمی‌شود ساده و سطحی دید

متقی به این سوال که اگر قرار باشد یک سکانس یا لحظه از پشت صحنه‌ این فصل را انتخاب کنید که بیشترین عطر و بوی کارآگاهی را داشت، کدام است؟ فکر می‌کنید مخاطب با دیدن این فصل چقدر غافلگیر خواهد شد؟ گفت: به نظرم جذابیت کار در «کارآگاه علوی» این است که هیچ اتفاقی را نمی‌شود کاملاً ساده و سطحی دید و گاهی پشت یک ماجرای به‌ظاهر معمولی، حقیقتی پنهان شده است. برای شخصیت پری هم همین پیچیدگی‌ها جذاب است؛ اینکه در مواجهه با آدم‌ها و اتفاقات، فقط به ظاهر ماجرا اکتفا نکند و بتواند از زاویه خودش به مسائل نگاه کند.

وی ادامه داد: اگر بخواهم از پشت صحنه به لحظه‌ای اشاره کنم، برای من لحظاتی جذاب‌ترند که باید احساسات و واکنش‌های پری را بدون توضیح مستقیم و صرفاً با نگاه، سکوت یا رفتار منتقل کنم. چون به نظرم گاهی چیزی که یک شخصیت به زبان نمی‌آورد، به‌اندازه حرف‌هایش اهمیت دارد.

متقی خاطرنشان کرد: درباره غافلگیری مخاطب هم فکر می‌کنم این فصل توانسته با موقعیت‌ها و روابطی که به‌تدریج آشکار می‌شوند، بیننده را کنجکاو نگه دارد. امیدوارم مخاطب علاوه بر دنبال کردن معماها، با شخصیت پری هم ارتباط برقرار کرده باشد و بتواند دنیای او را بهتر بشناسد. به نظرم وقتی مخاطب درباره تصمیم‌ها و احساسات یک شخصیت فکر می‌کند و خودش را جای او می‌گذارد، آن شخصیت توانسته تاثیرش را بگذارد.