به گزارش اکواقتصاد، هر روز میلیونها شهروند در تهران، مشهد، اصفهان، اراک و دیگر کلانشهرهای کشور، هوایی را تنفس میکنند که کیفیت آن با استانداردهای جهانی فاصله قابل توجهی دارد. آلودگی هوا دیگر تنها یک چالش زیستمحیطی نیست؛ بلکه به بحرانی اقتصادی، اجتماعی و بهداشتی تبدیل شده که سالانه هزینههای سنگینی را به کشور تحمیل میکند.
در این میان، بررسیها نشان میدهد خودروهای فرسوده یکی از مهمترین عوامل تشدید آلودگی هوا هستند. بر اساس آمارهای رسمی، تنها ۸ درصد از ناوگان فرسوده شهر تهران مسئول تولید حدود ۳۸ درصد آلودگی ناشی از بخش حملونقل هستند؛ آماری که نشان میدهد سهم این خودروها در آلودگی بسیار فراتر از تعداد آنهاست.
خودروهای فرسوده؛ آلایندگی ۹ برابر بیشتر
کارشناسان حوزه محیط زیست معتقدند خودروهای فرسوده به دلیل فناوری قدیمی، نقص در سیستم احتراق، فرسودگی قطعات و عدم رعایت استانداردهای جدید زیستمحیطی، آلایندگی بسیار بیشتری نسبت به خودروهای نو دارند.
بررسیها نشان میدهد هر خودروی فرسوده به طور متوسط حدود ۹ برابر بیشتر از یک خودروی جدید آلاینده تولید میکند. علاوه بر این، مصرف سوخت این خودروها نیز حدود دو برابر خودروهای استاندارد است؛ موضوعی که در شرایط ناترازی انرژی و افزایش مصرف بنزین، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در واقع خودروهای فرسوده نه تنها کیفیت هوا را کاهش میدهند، بلکه فشار مضاعفی بر منابع انرژی کشور وارد میکنند و هزینههای هنگفتی را به اقتصاد ملی تحمیل میسازند.
سهم بالای حملونقل در آلودگی کلانشهرها
مطالعات انجام شده در کلانشهرهای کشور نشان میدهد منابع متحرک همچنان سهم اصلی را در تولید آلایندههای هوا بر عهده دارند. در تهران حدود ۶۰ درصد ذرات معلق و نزدیک به ۸۰ درصد آلایندههای گازی از طریق ناوگان حملونقل تولید میشود.
حتی در شهرهایی که صنایع بزرگ در اطراف آنها مستقر هستند، خودروها همچنان یکی از عوامل اصلی آلودگی هوا محسوب میشوند. رشد تعداد خودروها، افزایش سفرهای درونشهری و ضعف زیرساختهای حملونقل عمومی باعث شده بار اصلی آلودگی بر دوش ناوگان حملونقل قرار گیرد.
انباشت میلیونها خودروی فرسوده
یکی از چالشهای مهم کشور در سالهای اخیر، کند بودن روند اسقاط خودروهای فرسوده بوده است. در فاصله سالهای ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۰ تنها حدود ۱۵ هزار خودرو از رده خارج شد؛ در حالی که طی همان مدت بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار خودروی جدید وارد چرخه حملونقل کشور شدند.
نتیجه این روند، انباشت میلیونها خودروی فرسوده در سطح کشور بود؛ خودروهایی که همچنان در خیابانها تردد میکنند و سهم قابل توجهی در آلودگی هوا دارند.
هرچند طی دو سال اخیر روند اسقاط سرعت بیشتری گرفته و رکوردهای جدیدی در این حوزه ثبت شده است، اما کارشناسان معتقدند حجم خودروهای فرسوده به حدی بالاست که اقدامات فعلی هنوز برای حل کامل بحران کافی نیست.
حملونقل عمومی؛ حلقه مفقوده کاهش آلودگی
در کنار اسقاط خودروهای فرسوده، توسعه حملونقل عمومی نیز یکی از مهمترین راهکارهای کاهش آلودگی هوا محسوب میشود. با این حال آمارها نشان میدهد سهم حملونقل عمومی در سفرهای شهری همچنان فاصله زیادی با اهداف تعیین شده دارد.
بر اساس قوانین موجود، بیش از ۴۰ درصد سفرهای شهری باید از طریق ناوگان عمومی انجام شود، اما این سهم در تهران حدود ۱۳ درصد برآورد میشود. کمبود اتوبوس، فرسودگی ناوگان و محدودیت زیرساختها از مهمترین دلایل این عقبماندگی به شمار میروند.
اگرچه در سالهای اخیر صدها دستگاه اتوبوس برقی به ناوگان شهری اضافه شده، اما هنوز بخش بزرگی از ناوگان حملونقل عمومی کشور فرسوده است و نیاز به نوسازی گسترده دارد.
راه نجات آسمان شهرها چیست؟
حل بحران آلودگی هوا نیازمند مجموعهای از اقدامات هماهنگ است. تسریع در اسقاط خودروهای فرسوده، نوسازی ناوگان حملونقل عمومی، توسعه خودروهای کممصرف و برقی، بهبود کیفیت سوخت و افزایش سهم حملونقل عمومی از جمله مهمترین راهکارهایی هستند که میتوانند در کاهش آلودگی هوا مؤثر باشند.
واقعیت این است که آسمان خاکستری شهرها تنها یک مسئله زیستمحیطی نیست؛ بلکه مستقیماً با سلامت میلیونها شهروند، مصرف انرژی و آینده توسعه پایدار کشور ارتباط دارد. تا زمانی که خودروهای فرسوده در خیابانها تردد میکنند، دستیابی به هوای پاک و کاهش آلودگی همچنان یک چالش بزرگ برای شهرهای ایران باقی خواهد ماند.