به گزارش اکو اقتصاد، در شرایطی که بازارهای جهانی انرژی همچنان با نااطمینانیهای ژئوپلیتیک، اختلالهای زنجیره تامین و نگرانی از شوکهای عرضه مواجهاند، آژانس بینالمللی انرژی در گزارش «سرمایهگذاری جهانی انرژی ۲۰۲۶» از تغییری معنادار در مسیر جریان سرمایه خبر داده است؛ تغییری که نشان میدهد سرمایهگذاران بهتدریج از پروژههای سنتی نفتی فاصله میگیرند و به سمت گزینههایی میروند که از دید آنها انعطافپذیری و امنیت بیشتری در برابر بحرانها دارند.
بر اساس این گزارش، سرمایهگذاری جهانی در پروژههای گاز طبیعی در سال ۲۰۲۶ با رشدی بیش از ۱۰ درصدی به حدود ۳۳۰ میلیارد دلار میرسد؛ رقمی که بالاترین سطح در یک دهه اخیر به شمار میرود. در مقابل، هزینهکرد در بخش بالادستی نفت برای سومین سال متوالی کاهش خواهد یافت و پیشبینی میشود کمتر از ۵۰۰ میلیارد دلار به توسعه عرضه نفت اختصاص یابد. این روند از نگاه تحلیلگران، نشانهای روشن از تغییر تدریجی ترجیحات سرمایهگذاران در بازار جهانی انرژی است.
در سطح کلان نیز مجموع سرمایهگذاری در بخش انرژی جهان امسال حدود ۵ درصد افزایش مییابد و به رقم بیسابقه ۳.۴ تریلیون دلار میرسد. از این میزان، حدود ۲.۲ تریلیون دلار به حوزههای کمکربن از جمله انرژیهای تجدیدپذیر، شبکههای برق، سامانههای ذخیرهسازی و سوختهای با آلایندگی کمتر اختصاص خواهد یافت. به این ترتیب، سهم سرمایهگذاری در بخشهای غیرنفتی نهتنها در حال افزایش است، بلکه به یکی از محورهای اصلی استراتژی امنیت انرژی کشورها تبدیل شده است.
یکی از عوامل مهم این جابهجایی، افزایش نگرانیها درباره امنیت عرضه و آسیبپذیری مسیرهای سنتی تجارت انرژی است. در سالهای اخیر، تنشهای ژئوپلیتیک در مناطق حساس انرژی، از جمله خاورمیانه، باعث شده دولتها و شرکتها بیش از گذشته بر تنوعبخشی به منابع تامین، مسیرهای صادراتی و ترکیب سبد انرژی خود تمرکز کنند. فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی، نیز با اشاره به همین تحولات تاکید کرده است که امنیت انرژی بار دیگر به یکی از مهمترین محرکهای تصمیمگیری در بازارهای جهانی تبدیل شده است.
با وجود افت سرمایهگذاری در نفت، گاز طبیعی همچنان جایگاه مهمی در معادلات انرژی جهان دارد. بخش قابلتوجهی از رشد سرمایهگذاری در این حوزه به توسعه پروژههای صادرات گاز طبیعی مایع در ایالات متحده بازمیگردد؛ کشوری که در سالهای اخیر به یکی از بازیگران اصلی بازار LNG تبدیل شده است. توسعه ظرفیت صادراتی آمریکا، در کنار تلاش کشورهای واردکننده برای افزایش انعطافپذیری تامین، سبب شده گاز طبیعی بهعنوان سوختی میانی در گذار انرژی، موقعیتی برجسته پیدا کند. با این حال، برخی واردکنندگان آسیایی همزمان در حال بازنگری در میزان اتکای خود به واردات گاز هستند تا از ریسکهای ناشی از نوسانات ژئوپلیتیک و حملونقل بینالمللی بکاهند.
گزارش آژانس بینالمللی انرژی در عین حال از بازگشت تدریجی زغالسنگ و انرژی هستهای به کانون توجه سرمایهگذاران حکایت دارد. برآوردها نشان میدهد سرمایهگذاری جهانی در بخش زغالسنگ در سال جاری به حدود ۱۸۰ میلیارد دلار میرسد که بالاترین سطح در ۱۴ سال گذشته است. این افزایش عمدتا تحت تاثیر چین و هند رخ داده؛ دو اقتصادی که با وجود توسعه انرژیهای پاک، همچنان برای پاسخ به رشد سریع تقاضا به زغالسنگ تکیه دارند. در بخش انرژی هستهای نیز هزینهکرد جهانی به حدود ۸۰ میلیارد دلار خواهد رسید؛ رقمی که از احیای تدریجی این صنعت در سایه نیاز به برق پایدار و کمکربن حکایت دارد.
از منظر جغرافیایی نیز الگوی سرمایهگذاری در حال تغییر است. بر اساس پیشبینیهای IEA، سرمایهگذاری در نفت و گاز خاورمیانه در سال ۲۰۲۶ با کاهش محدودی روبهرو خواهد شد، در حالی که آفریقا، آمریکای مرکزی و آمریکای جنوبی سهم بیشتری از سرمایههای جدید را جذب میکنند. انتظار میرود سرمایهگذاری در پروژههای بالادستی این مناطق بیش از ۱۰ درصد افزایش یابد؛ موضوعی که نشان میدهد سرمایهگذاران برای توزیع ریسک و کاهش تمرکز بر چند کانون حساس، به مناطق متنوعتری روی آوردهاند.
این روند هنوز به معنای خروج کامل سرمایه از خاورمیانه نیست. این منطقه همچنان یکی از مهمترین مراکز تولید و صادرات انرژی در جهان به شمار میرود و مزیتهای هزینهای، زیرساختی و ذخایر عظیم آن، جایگاهش را حفظ کرده است. با این حال، آنچه تغییر کرده، وزن فزاینده ملاحظات امنیتی در تصمیمهای سرمایهگذاری است؛ به این معنا که بازده اقتصادی دیگر تنها معیار تصمیمگیری نیست و ریسک ژئوپلیتیک نیز به عاملی تعیینکننده تبدیل شده است.
در مجموع، گزارش جدید آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد جهان در حال ورود به مرحلهای تازه از بازآرایی سرمایه در بخش انرژی است؛ مرحلهای که در آن گاز طبیعی، برق، انرژیهای تجدیدپذیر، ذخیرهسازی، هستهای و حتی در برخی مناطق زغالسنگ، نقش پررنگتری در تامین امنیت عرضه پیدا میکنند. در چنین فضایی، سرمایهگذاران میکوشند میان سودآوری، امنیت و تابآوری توازن برقرار کنند؛ توازنی که میتواند در سالهای آینده نقشه بازار جهانی انرژی را بهشکل محسوسی دگرگون کند.