به گزارش اکو اقتصاد، همین موضوع بار دیگر یکی از قدیمیترین مباحث ساختاری بازار سرمایه را به صدر گفتوگوهای کارشناسی بازگردانده است؛ اینکه آیا با توجه به ثبات نسبی معاملات و بازگشت اعتماد سرمایهگذاران، زمان افزایش یا اصلاح دامنه نوسان فرا نرسیده است؟
در همین راستا، از ۱۰ کارشناس بازار سرمایه درباره ضرورت افزایش دامنه نوسان پرسیدیم. حاصل این نظرسنجی نشان میدهد اکثریت قاطع کارشناسان معتقدند محدودیت فعلی دیگر پاسخگوی شرایط بازار نیست و باید در مسیر اصلاح قرار گیرد.
اجماع کارشناسان بر ضرورت اصلاح
بخش عمده کارشناسان شرکتکننده در این نظرسنجی، افزایش دامنه نوسان را اقدامی ضروری برای بهبود کارایی بازار دانستهاند. استدلال اصلی موافقان بر سه محور «کشف قیمت سریعتر»، «افزایش نقدشوندگی» و «کاهش صفنشینی» استوار است.
فردین آقابزرگی معتقد است افزایش دامنه نوسان میتواند به برقراری تعادل بهتر میان عرضه و تقاضا و در نهایت کشف قیمت شفافتر و منصفانهتر منجر شود.
بهنام علیخانی نیز بر این باور است که افزایش دامنه نوسان به روانتر شدن معاملات و ارتقای نقدشوندگی بازار کمک خواهد کرد؛ موضوعی که همواره یکی از چالشهای اصلی بورس تهران بوده است.
محمد خبریزاد نیز با تأکید بر نقش دامنه نوسان در شکلگیری صفهای معاملاتی، معتقد است افزایش این محدودیت میتواند به متعادل شدن سریعتر بازار، جمع شدن صفهای خرید و فروش و تحلیلیتر شدن فضای معاملات منجر شود.
شهیر محمدنیا نیز نتیجه طبیعی افزایش دامنه نوسان را کشف قیمت سریعتر، دقیقتر و افزایش کارایی بازار عنوان میکند.
نقد جدی به فلسفه دامنه نوسان
در میان دیدگاههای مطرحشده، کامل ابراهیمیان یکی از صریحترین نقدها را نسبت به سازوکار فعلی ارائه کرده است. از نگاه او، دامنه نوسان محدود نهتنها به کنترل هیجان بازار کمکی نمیکند بلکه هیجان را از «قیمت» به «زمان» منتقل میکند.
به اعتقاد وی، محدودیت نوسان باعث میشود فرآیند کشف قیمت به تأخیر بیفتد و فشار خرید و فروش به شکل صفهای طولانی در بازار انباشته شود. در چنین شرایطی صفها به عامل اصلی تصمیمگیری معاملهگران تبدیل شده و نقش تحلیل بنیادی کاهش مییابد.
ابراهیمیان همچنین با استناد به مفاهیم مالی رفتاری معتقد است دامنه نوسان محدود، رفتارهای گلهای، لنگرگیری ذهنی، زیانگریزی و امید واهی به بازگشت قیمتها را تشدید میکند. از نگاه او تجربه بازارهای توسعهیافته نشان داده است که نقدشوندگی بالا و کشف سریع قیمت، ابزار مؤثرتری برای مدیریت بحران نسبت به محدودیتهای سختگیرانه قیمتی است.
وی در نهایت تأکید میکند هرچه دوره قفلشدگی نمادها و تشکیل صفها طولانیتر شود، هزینه سرمایه و ریسک نقدشوندگی افزایش یافته و اعتماد سرمایهگذاران به کارایی بازار کاهش پیدا میکند.
موافقان محتاط؛ اصلاح تدریجی به جای آزادسازی کامل
در عین حال برخی کارشناسان معتقدند اصلاح دامنه نوسان باید بهصورت مرحلهای و کنترلشده انجام شود.
برزو حقشناس با اشاره به شرایط اقتصادی و سیاسی کشور، افزایش دامنه نوسان را اقدامی مثبت میداند اما تأکید میکند این فرآیند باید بهصورت محدود و پلهای اجرا شود تا بازار فرصت سازگاری با شرایط جدید را داشته باشد.
مهدی کریمی نیز اگرچه دامنه نوسان ۳ درصدی را ناکافی ارزیابی میکند، اما معتقد است بازگشت به دامنه ۵ درصدی با توجه به تجربه تاریخی بورس تهران میتواند نیاز بازار به نقدشوندگی را تا حد زیادی تأمین کند.
تنها صدای مخالف
در مقابل این دیدگاهها، ایمان رئیسی تنها کارشناس مخالف افزایش دامنه نوسان در شرایط فعلی بود. وی معتقد است مهمترین ریسکهای سیستماتیک بازار هنوز به طور کامل برطرف نشدهاند و بنابراین حفظ محدودیتهای فعلی اقدامی منطقیتر به نظر میرسد.
این دیدگاه نشان میدهد بخشی از فعالان بازار همچنان معتقدند پیش از اصلاح ابزارهای معاملاتی، باید نسبت به پایداری شرایط کلان اقتصادی و سیاسی اطمینان بیشتری حاصل شود.
بورس در یک دوراهی مهم
نتایج این نظرسنجی نشان میدهد اکنون یک اجماع نسبی میان کارشناسان درباره ناکارآمدی دامنه نوسان محدود شکل گرفته است. با این حال اختلاف نظرها بیشتر بر سر «سرعت اصلاح» است تا اصل موضوع. عملکرد مثبت بازار پس از بازگشایی و عبور موفق از شوکهای مورد انتظار، این پرسش را بیش از گذشته مطرح کرده که آیا بورس ایران آماده حرکت به سمت سازوکارهای مدرنتر کشف قیمت است یا خیر.
آنچه مسلم است این است که تداوم روند صعودی و حفظ ثبات معاملات میتواند زمینه را برای بازنگری در یکی از مهمترین محدودیتهای ساختاری بازار سرمایه فراهم کند؛ محدودیتی که سالهاست موافقان آن را سپر محافظ بازار و منتقدان آن را مانعی در برابر بلوغ و کارایی بورس میدانند.این متن با لحن خبری-تحلیلی تنظیم شده و بهجای تأکید روی تعداد آرای موافق و مخالف، روی «شکلگیری اجماع کارشناسی» و «پیامدهای اقتصادی دامنه نوسان» تمرکز دارد.
