به گزارش اکو اقتصاد، ایران سالهاست بخش قابل توجهی از هزینه واقعی تولید و عرضه سوخت را از طریق یارانههای دولتی تأمین میکند. به همین دلیل بنزین با قیمتی بسیار پایینتر از ارزش اقتصادی آن به دست مصرفکنندگان میرسد. در حال حاضر هر لیتر بنزین سهمیهای با نرخ ۱۵۰۰ تومان و بنزین آزاد با نرخ ۳۰۰۰ تومان عرضه میشود؛ ارقامی که فاصله چشمگیری با قیمتهای جهانی دارند و باعث شده ایران همواره در فهرست کشورهای دارای ارزانترین سوخت قرار گیرد.
بر اساس گزارشهای بینالمللی، کشورهایی مانند ایران، ونزوئلا و لیبی طی سالهای اخیر در میان ارزانترین بازارهای بنزین جهان قرار داشتهاند. در برخی مقاطع، قیمت بنزین در ونزوئلا به اندازهای پایین بوده که مردم میتوانستند با هزینه خرید یک بطری آب، چندین لیتر سوخت تهیه کنند. این وضعیت عمدتاً در کشورهایی مشاهده میشود که درآمدهای نفتی بخش مهمی از هزینه یارانه انرژی را پوشش میدهد.
ارزان نگه داشتن قیمت سوخت هزینههای پنهان قابل توجهی برای اقتصاد کشورها ایجاد میکند. افزایش مصرف، رشد قاچاق سوخت، فشار بر بودجه عمومی و کاهش منابع قابل تخصیص به بخشهای عمرانی و رفاهی از مهمترین پیامدهای این سیاست به شمار میرود. در ایران نیز اختلاف قیمت بنزین با کشورهای همسایه طی سالهای گذشته یکی از عوامل اصلی قاچاق سوخت بوده و همزمان رشد مصرف داخلی، هزینههای سنگینی را به دولت تحمیل کرده است.
به همین دلیل بسیاری از کشورهای نفتخیز در سالهای اخیر به سمت اصلاح نظام یارانه انرژی حرکت کردهاند. کشورهایی مانند مصر، الجزایر و برخی کشورهای حوزه خلیج فارس بخشی از یارانههای سوخت را کاهش داده یا قیمتها را به تدریج به نرخهای واقعی نزدیک کردهاند. هدف از این سیاستها کنترل مصرف، کاهش بار مالی دولت و جلوگیری از هدررفت منابع انرژی عنوان میشود.
در ایران نیز بحث اصلاح قیمت حاملهای انرژی بارها مطرح شده اما حساسیتهای اجتماعی و اقتصادی باعث شده تصمیمگیری در این زمینه با احتیاط انجام شود. با این حال افزایش مصرف بنزین و رشد هزینههای تأمین سوخت موجب شده موضوع یارانه انرژی همچنان یکی از مهمترین چالشهای اقتصاد ایران باقی بماند؛ چالشی که در مقایسه ساده قیمت یک بطری آبمعدنی و چندین لیتر بنزین نیز خود را نشان میدهد.