به گزارش اکو اقتصاد، تغییر سلیقه مشتریان ایرانی و استقبال از کراساوورهای کامپکت شهری در دهه ۹۰، دو خودروساز بزرگ داخلی را به سمت تولید کراساوورهای اقتصادی سوق داد. گرچه سایپا آغازگر این مسیر بود، اما ایرانخودرو با عرضه زودتر ریرا توانست گوی سبقت را از رقیب خود برباید.
ریرا نخستین کراساوور ملی عرضهشده به بازار ایران است که از آذر ۱۴۰۳ و در غیاب رقبای داخلی به یکی از بازیگران اصلی این بخش از بازار تبدیل شده است. با این حال، بهرغم گذشت حدود دو سال از عرضه رسمی، این خودرو همچنان با قیمت بالایی در بازار آزاد معامله میشود.
ارزبری بالای ریرا که بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس حدود ۶ هزار دلار برآورد شده و آن را در صدر خودروهای داخلی از این نظر قرار داده است، در کنار عرضه محدود و عطش بازار برای کراساوورهای داخلی، از جمله عواملی هستند که به افزایش چشمگیر و غیرمنطقی قیمت این خودرو در بازار آزاد دامن زدهاند.
تشنگی بازار کراساوورهای داخلی از ایرادات مونتاژی پیشی گرفت
ایرانخودرو برای پر کردن خلأ کراساوورهای داخلی و پیشی گرفتن از سایپا، ریرا را با شتابی قابلتوجه روانه بازار کرد؛ شتابی که به بروز برخی مشکلات ساختاری در کیفیت و آمادهسازی محصول انجامید. ریرا بهجای آنکه بهعنوان پرچمدار نوآوری داخلی مطرح شود، با مجموعهای از ایرادات کیفی، فنی و خدماتی به دست مشتریان اولیه رسید و در مدت کوتاهی به یکی از سوژههای اصلی انتقاد مصرفکنندگان تبدیل شد.
یکی از انتقادهای پرتکرار، اختلاف مصرف سوخت واقعی با عدد درجشده در کاتالوگ بود. در حالی که مصرف سوخت ترکیبی ریرا در کاتالوگ رسمی ۷.۴ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر اعلام شده بود، برخی مالکان از ثبت مصرفی نزدیک به ۱۰ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر خبر دادند. در بخش تعلیق هم ریرا با نقدهای متعددی روبهرو شد. به گفته برخی مالکان، نرمی بیش از حد تعلیق محور عقب و سازگاری محدود آن با شرایط متفاوت رانندگی، تعادل و مانورپذیری خودرو را در حرکات عرضی تحت تاثیر قرار میداد.
در کنار این موارد، گزارشهایی از مشکلات فرمان برقی و برخی ایرادات برقی نیز مطرح شد؛ موضوعی که پیشتر هم در بخشی از محصولات ایرانخودرو سابقه داشت و در نسخههای اولیه ریرا پررنگتر از انتظار دیده شد. از اختلال در برخی سامانههای کنترلی گرفته تا قطعهای ناگهانی مالتیمدیا، مجموعهای از این موارد تجربه رانندگی را برای بخشی از کاربران دشوار کرده بود.
با وجود این ایرادات، رشد قیمت ریرا در بازار آزاد متوقف نشد. از یک سو، نگرانی بخشی از خریداران نسبت به خدمات پس از فروش برخی کراساوورهای چینی، باعث میشد گزینههای داخلی برای آنها جذابتر به نظر برسد. از سوی دیگر، در شرایطی که تقاضا برای ریرا بالا بود، سطح عرضه همچنان نتوانست همپای بازار حرکت کند و همین نبود توازن، به تداوم التهاب قیمتی دامن زد.
روند قیمتی ریرا
قیمت کارخانهای ریرا برای نخستین بار در مرداد ۱۴۰۳ اعلام شد. این خودرو در اولین مرحله عرضه با بهای کارخانه ۹۷۶ میلیون تومان (بدون هزینههای جانبی) نرخگذاری و طرح فروش آن نیز در همان مقطع اجرا شد. در حالی که ظرفیت عرضه در این طرح ۵ هزار دستگاه اعلام شده بود و ایرانخودرو در اطلاعیه دوم تاکید داشت ظرفیت عرضه بر اساس برنامه تولید تا پایان سال در نظر گرفته شده است، ۸۵۵ هزار نفر برای خرید ریرا ثبتنام کردند. این در حالی است که ایرانخودرو در کل سال ۱۴۰۳ تنها 2 هزار و 26 دستگاه ریرا تولید کرد.
این شکاف عمیق میان عرضه و تقاضا از همان ابتدا نشان داد بازار تا چه اندازه نسبت به کراساوورهای داخلی تشنه است. با این حال، ایرانخودرو با وجود آگاهی از این وضعیت، طی یک رویداد نمادین در آذر ۱۴۰۳ تنها ۲۰ دستگاه ریرا را وارد بازار کرد و عملاً به تشدید التهاب و تقاضا دامن زد. از سوی دیگر، محدودیت تولید و عرضه باعث شد بخشی از خودروهایی که موعد تحویل آنها اسفند ۱۴۰۳ اعلام شده بود، با تاخیر و در شهریور و مهر ۱۴۰۴ به مشتریان تحویل شوند.
در همان مقطع و به دلیل عرضه محدود، قیمت ریرا در بازار آزاد تا حدود دو برابر قیمت کارخانه افزایش یافت و آگهیها از نرخهایی در بازه ۲ تا ۲.۵ میلیارد تومان خبر میدادند. با این حال، با فروکش کردن جو روانی بازار و همزمان آشکار شدن تدریجی برخی ایرادات مونتاژی، قیمت ریرا در بازار آزاد تا پایان سال ۱۴۰۳ به حدود ۱.۶ میلیارد تومان عقبنشینی کرد.
با آغاز سال ۱۴۰۴ و تغییرات مدیریتی و ورود بخش خصوصی به ایرانخودرو، تولید ریرا برای مدتی متوقف شد تا ایرادات فنی و مونتاژی برطرف شود. این توقف تا نیمه خرداد ۱۴۰۴ ادامه یافت و در همین بازه، قیمت بازار ریرا از ۱.۷ میلیارد تومان عبور کرد. هرچند تولید از خردادماه از سر گرفته شد، اما همزمانی این دوره با جنگ ۱۲ روزه و همچنین تعهدات ایفا نشده، سبب شد حضور ریرا در طرحهای فروش ایرانخودرو تا آبان ۱۴۰۴ کمرنگ بماند.
در ادامه، ایرانخودرو در ۲۷ مهر ۱۴۰۴ فهرست جدید قیمت محصولات خود را در سامانه کدال منتشر کرد. بر اساس این فهرست و پس از وقفهای طولانی، ریرا نخستین افزایش بهای کارخانه را تجربه کرد و قیمت آن از حدود ۹۷۶ میلیون تومان به حدود ۱.۳ میلیارد تومان رسید. نکته قابلتوجه اینکه ایرانخودرو در همین فهرست، ریرا را محصول جدید معرفی کرد و قیمت قبلی آن را درج نکرد، در حالی که تغییرات اعمالشده جزئی بود و از منظر بسیاری مصداق یک محصول کاملاً جدید تلقی نمیشد.
در همان وقفه چندماهه و با غیبت ریرا در طرحهای فروش، قیمت بازار این خودرو از ۱.۸ میلیارد تومان عبور کرد و کمی بعد از افزایش قیمت کارخانه، نرخ بازار نیز به حوالی ۲ میلیارد تومان نزدیک شد. سرانجام نخستین طرح فروش ریرا در سال ۱۴۰۴ در آبانماه برگزار شد، اما جزئیات ظرفیت و میزان ثبتنامکنندگان آن منتشر نشد. ریرا در طرحهای فروش آذر و بهمن ۱۴۰۴ نیز حضور داشت. طبق جزئیات منتشرشده از طرح فروش آذر ۱۴۰۴، در این طرح هزار و 500 دستگاه ریرا عرضه شد، در حالی که ۷۲۸ هزار نفر متقاضی برای خرید ریرا صف بسته بودند.
ایرانخودرو در ابتدای بهمن ۱۴۰۴ نیز فهرست جدید قیمتها را در کدال منتشر کرد. بر اساس این فهرست، ریرا با جهش قیمت مواجه شد و بهای کارخانه آن از حدود ۱.۳ میلیارد تومان به حدود ۲ میلیارد و ۲۴ میلیون تومان رسید. در پی آن، قیمت ریرا در بازار آزاد نیز تا حدود ۲.۸ میلیارد تومان بالا رفت. در همین ماه و همزمان با حضور ریرا در طرح فروش، یک میلیون و ۲۸۵ هزار نفر برای خرید این خودرو ثبتنام کردند.
در پی موج اخیر گرانی و جابهجایی سقفهای قیمتی در بازار آزاد، خودروی ریرا نیز از این روند صعودی عقب نماند. عرضه محدود این محصول که خود محرکی برای التهابات بازار بود، سبب شد قیمت آن در مقطعی تا مرز ۴ میلیارد تومان صعود کند. این در حالی است که برخی از تعهدات مربوط به اسفند ۱۴۰۴، با تاخیری دوماهه و در سال ۱۴۰۵ به دست مشتریان رسید. البته با توجه به تحولات سیاسی و منطقهای در آن بازه زمانی که فضای اقتصادی کشور را تحت تاثیر قرار داده بود، این تاخیر در ایفای تعهدات از سوی ایرانخودرو تا حدودی قابلتوجیه به نظر میرسد.
در حال حاضر، با اثرگذاری خوشبینیهای سیاسی و ورود بازار به مسیر اصلاحی پس از سقفشکنی قبلی، قیمت ریرا در بازار آزاد به حدود ۳ میلیارد و ۳۹۰ میلیون تومان تعدیل شده است. این در حالی است که ریرا با قیمت تمامشده ۲ میلیارد و ۱۳۲ میلیون تومان از مبادی کارخانه عرضه میشود. ایرانخودرو در مجموع سال ۱۴۰۴ نیز ۸ هزار و ۵۴۳ دستگاه ریرا تولید کرد، در حالی که در آخرین طرح فروش ریرا در سال ۱۴۰۴ یک میلیون و 285 هزار نفر برای خرید آن صف کشیدهاند.
عطش بازار برای کراساوورهای داخلی همچنان با قوت ادامه دارد، اما حجم عرضه ریرا نتوانسته پاسخگوی این میزان از تقاضا باشد. نبود توازن میان عرضه و تقاضا، مهمترین عاملی است که به شکاف قیمتی ۶۰ درصدی میان نرخ کارخانه و بازار آزاد این خودرو دامن زده است.
ریرا؛ پرچمداری که در گزارشهای بورسی غایب است!
گرچه ریرا بهعنوان پرچمدار محصولات ایرانخودرو و نخستین کراساوور ملی شناخته میشود، اما در کمال تعجب ردی از آمار دقیق تولید آن در گزارشهای فعالیت ماهانه این شرکت دیده نمیشود.
ایرانخودرو در گزارشهای دورهای خود در سامانه کدال، میزان تولید محصولات را تفکیک شده و در گروههایی نظیر پژو، سورن، دنا، رانا، تارا، هایما و گزینهای تحت عنوان «سایر محصولات» به اطلاع سهامداران و بازار میرساند. با این حال، همچنان شفاف نیست که آمار تولید ریرا در کدام دستهبندی جای گرفته است؟ این ابهام که آیا عبارت «سایر محصولات» به تولیدات پرچمدار جدید این شرکت اشاره دارد یا خیر، پرسشی است که شفافیت آماری ایرانخودرو در قبال این محصول استراتژیک را با تردید مواجه میکند.