به گزارش اکو اقتصاد، در حالی که در ادبیات عمومی اقتصاد ایران، طلا، سکه و دلار همواره بهعنوان پناهگاههای اصلی حفظ ارزش دارایی شناخته میشوند، بررسی تغییرات قیمت داراییها از آغاز جنگ تا ابتدای خرداد ۱۴۰۵ تصویری متفاوت را نشان میدهد؛ تصویری که در آن کالاهای مصرفی و بادوام، بیش از بازارهای سنتی سرمایهگذاری رشد کردهاند.
بر اساس دادههای منتشر شده، لپتاپ با رشد ۵۶.۹ درصدی، موبایل با ۵۴.۹ درصد، مسکن با ۴۵.۴ درصد و خودرو با ۳۳.۴ درصد بیشترین افزایش قیمت را تجربه کردهاند. در مقابل، دلار تنها ۷.۳ درصد رشد کرده و بازار طلا و سکه نیز به ترتیب با افت ۴.۴ و ۶.۸ درصدی مواجه شدهاند. این تفاوت معنادار، از تغییر رفتار بازارها در شرایط نااطمینانی اقتصادی و محدودیتهای تجاری حکایت دارد.
جهش کالاهای وارداتی؛ اثر مستقیم نااطمینانی و محدودیت عرضه
بیشترین رشد قیمت در میان داراییهای بررسیشده به لپتاپ و تلفن همراه اختصاص دارد؛ دو کالایی که وابستگی بالایی به واردات دارند و کوچکترین اختلال در زنجیره تأمین یا تخصیص ارز میتواند بازار آنها را دچار التهاب کند. در دورههای بحران، فعالان بازار معمولاً با پیشبینی افزایش هزینههای واردات یا دشوارتر شدن دسترسی به کالا، اقدام به افزایش قیمتها میکنند. از سوی دیگر بخشی از مصرفکنندگان نیز برای جلوگیری از گرانتر شدن کالاها، خریدهای خود را جلو میاندازند که همین مسئله فشار مضاعفی بر تقاضا وارد میکند.
به همین دلیل رشد بیش از ۵۰ درصدی قیمت لپتاپ و موبایل را میتوان بیش از آنکه ناشی از افزایش واقعی تقاضا دانست، نتیجه انتظارات تورمی، نگرانی از کمبود کالا و محدودیت عرضه ارزی ارزیابی کرد.
مسکن؛ پناهگاه سنتی سرمایه در روزهای بیثباتی
بازار مسکن نیز با رشد ۴۵.۴ درصدی در رتبه سوم قرار گرفته است. هرچند رکود معاملاتی همچنان بر بازار مسکن سایه انداخته، اما تجربه اقتصاد ایران نشان میدهد که در دورههای نااطمینانی، مالکان و فروشندگان حاضر نیستند دارایی خود را با قیمتهای قبلی عرضه کنند.
افزایش هزینه ساخت، رشد قیمت مصالح ساختمانی و انتظار برای تداوم تورم نیز موجب شده است قیمتهای پیشنهادی در بازار مسکن مسیر صعودی پیدا کند؛ حتی اگر حجم معاملات رشد چندانی نداشته باشد.
در واقع مسکن همچنان یکی از مهمترین مخازن جذب نقدینگی در اقتصاد ایران باقی مانده است.
خودرو؛ از کالای مصرفی تا ابزار حفظ ارزش پول
خودرو نیز با رشد ۳۳.۴ درصدی عملکردی بهتر از دلار ثبت کرده است. در اقتصادی که نرخ تورم مزمن وجود دارد، خودرو دیگر صرفاً یک کالای مصرفی نیست و برای بسیاری از خانوارها نقش یک دارایی سرمایهای را ایفا میکند. هر زمان چشمانداز افزایش قیمتها تقویت شود، بخشی از نقدینگی به سمت بازار خودرو حرکت میکند؛ بازاری که به دلیل محدودیت عرضه، ظرفیت بالایی برای افزایش قیمت دارد.
چرا دلار کمتر از انتظار رشد کرد؟
شاید مهمترین نکته این آمار، فاصله قابل توجه رشد دلار با سایر داراییها باشد. دلار در این بازه تنها ۷.۳ درصد افزایش قیمت داشته است. این موضوع را میتوان حاصل مجموعهای از عوامل دانست؛ از جمله مداخلات سیاستگذار ارزی، مدیریت بازار ارز، کنترلهای معاملاتی و همچنین کاهش نسبی تقاضای سفتهبازانه در مقاطعی از دوره مورد بررسی.
به بیان دیگر، برخلاف تصور عمومی، شوکهای سیاسی و امنیتی الزاماً به جهش شدید نرخ ارز منجر نمیشوند؛ بهویژه زمانی که سیاستگذار بتواند سمت عرضه و تقاضای بازار را تا حدی مدیریت کند.
افت طلا و سکه؛ نقش بازارهای جهانی
کاهش قیمت طلا و سکه در شرایطی رخ داده که معمولاً در دورههای بحران انتظار رشد این بازارها وجود دارد. اما بازار طلا تنها تابع متغیرهای داخلی نیست. افت قیمت جهانی طلا در برخی مقاطع، کاهش حباب سکه و تعدیل انتظارات تورمی از جمله عواملی هستند که میتوانند توضیحدهنده عملکرد ضعیف این دو بازار باشند. از این منظر، بازدهی منفی طلا و سکه نشان میدهد که صرف وقوع یک بحران سیاسی یا نظامی لزوماً به معنای سودآوری بازارهای فلزات گرانبها نیست.
یک پیام مهم برای سیاستگذاران
شاید مهمترین پیام این آمار آن باشد که فشار تورمی در اقتصاد ایران بیش از هر چیز در بازار کالاهای مصرفی و داراییهای واقعی تخلیه شده است. زمانی که لپتاپ، موبایل، خودرو و مسکن چندین برابر دلار رشد میکنند، معنای آن این است که خانوارها برای تأمین نیازهای روزمره یا حفظ قدرت خرید خود ناچارند هزینههای بیشتری بپردازند؛ حتی اگر نرخ ارز تحت کنترل باقی مانده باشد.
در چنین شرایطی، تمرکز صرف بر کنترل بازار ارز نمیتواند به معنای مهار تورم باشد. آنچه در زندگی روزمره مردم اثرگذار است، قیمت کالاهایی است که خریداری میکنند؛ و دادههای موجود نشان میدهد این کالاها در ماههای اخیر با سرعتی بسیار بیشتر از دلار گران شدهاند.
آمار تغییرات قیمت داراییها از آغاز جنگ تا ابتدای خرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد برندگان اصلی این دوره نه طلا و سکه و حتی دلار، بلکه کالاهای وارداتی و داراییهای فیزیکی بودهاند. رشد چشمگیر لپتاپ، موبایل، مسکن و خودرو بیانگر آن است که نااطمینانی اقتصادی بیش از هر چیز خود را در بازار کالاها و داراییهای واقعی نشان داده است. این روند زنگ هشداری برای سیاستگذاران است؛ چرا که فشار اصلی تورم نه در تابلوی صرافیها، بلکه در سبد هزینه خانوارها نمایان میشود.