به گزارش اکو اقتصاد، فرسودگی تجهیزات پزشکی به یکی از مهمترین دغدغههای نظام درمانی کشور تبدیل شده است. افزایش هزینههای تعمیر و نگهداری، محدودیت منابع مالی بیمارستانها، نوسانات ارزی و دشواری واردات قطعات موجب شده بسیاری از مراکز درمانی همچنان از دستگاههایی استفاده کنند که عمر مفید آنها به پایان رسیده است.
در بیش از هزار بیمارستان فعال کشور، حدود ۱۰ میلیارد دلار تجهیزات سرمایهای مستقر است؛ تجهیزاتی که برای حفظ کیفیت عملکرد آنها باید سالانه حدود ۵ درصد ارزش سرمایهایشان صرف خدمات پس از فروش، تعمیرات و نگهداری شود. با این حال، سهم واقعی این بخش در بسیاری از مراکز درمانی کمتر از نیم درصد برآورد میشود؛ شکافی که ، استهلاک تجهیزات را تسریع کرده و کارایی آنها را کاهش داده است.
کمبود بودجه؛ عامل اصلی فرسایش تجهیزات
مشکل اصلی تنها فرسودگی تجهیزات نیست، بلکه نبود منابع کافی برای نگهداری اصولی آنهاست. بسیاری از بیمارستانها به دلیل محدودیت نقدینگی، تعمیرات اساسی دستگاهها را به تعویق میاندازند یا از قطعات جایگزین غیراستاندارد استفاده میکنند؛ موضوعی که میتواند دقت تجهیزات تشخیصی و درمانی را کاهش دهد.
در این میان، دستگاههای تصویربرداری پیشرفته مانند MRI، سیتیاسکن و تجهیزات رادیولوژی بیش از سایر بخشها تحت تأثیر قرار گرفتهاند. وابستگی این تجهیزات به قطعات وارداتی و خدمات تخصصی خارجی باعث شده هرگونه اختلال در فرآیند تأمین، مستقیماً بر ارائه خدمات درمانی اثر بگذارد.
فعالان این حوزه میگویند در برخی موارد، هزینه تعمیر یک قطعه یا برد الکترونیکی به اندازه قیمت خرید همان دستگاه در چند سال گذشته رسیده است؛ موضوعی که فشار مضاعفی بر مراکز درمانی وارد میکند.
تحریمها و واردات؛ گرهی که باز نمیشود
یکی از مهمترین چالشهای حوزه تجهیزات پزشکی، وابستگی قابل توجه به واردات است. اگرچه طی سالهای اخیر بخشی از نیاز کشور از طریق تولید داخلی تأمین شده، اما همچنان بسیاری از تجهیزات پیشرفته و قطعات یدکی آنها از خارج وارد میشود.
تحریمهای بانکی، دشواری انتقال پول، طولانی شدن فرآیند ثبت سفارش و محدودیت همکاری شرکتهای خارجی، زمان تأمین تجهیزات و قطعات را به شکل محسوسی افزایش داده است. در بسیاری از موارد، فرآیند واردات که باید در چند ماه انجام شود، به دلیل موانع موجود چند برابر طول میکشد.
از سوی دیگر، نوسانات نرخ ارز نیز هزینه واردات را افزایش داده و قدرت خرید بیمارستانها را کاهش داده است. این شرایط موجب شده برخی مراکز درمانی ناچار شوند تجهیزات خود را فراتر از عمر استاندارد مورد استفاده قرار دهند.
تجهیزات قدیمی؛ تهدیدی برای کیفیت درمان
بخشی از تجهیزات پزشکی کشور اکنون بیش از ۱۰ سال عمر دارند؛ در حالی که بسیاری از دستگاههای تشخیصی و درمانی باید پس از ۵ تا ۱۰ سال بهروزرسانی یا جایگزین شوند.
فرسودگی تجهیزات تنها یک مسأله فنی نیست، بلکه میتواند به کاهش دقت تشخیص، افزایش زمان درمان، تکرار آزمایشها و تحمیل هزینههای اضافی به بیماران و مراکز درمانی منجر شود. در برخی موارد نیز تأخیر در تشخیص بیماری یا اختلال در عملکرد دستگاهها میتواند روند درمان را تحت تأثیر قرار دهد.
فعالان حوزه سلامت هشدار میدهند که ادامه این روند، علاوه بر افزایش هزینههای پنهان نظام درمان، ممکن است شکاف کیفیت خدمات درمانی میان مراکز مختلف را نیز عمیقتر کند.
ضرورت نگاه زیرساختی به تجهیزات پزشکی
تجهیزات پزشکی باید به عنوان یکی از زیرساختهای حیاتی نظام سلامت مورد توجه قرار گیرند. به باور آنها، بدون سرمایهگذاری پایدار در حوزه نوسازی تجهیزات، تأمین قطعات و توسعه خدمات پس از فروش، کیفیت خدمات درمانی در سالهای آینده با چالشهای بیشتری روبهرو خواهد شد.
همچنین ایجاد نظام جامع اطلاعاتی تجهیزات پزشکی، تسهیل واردات قطعات حیاتی، حمایت از تولیدکنندگان داخلی و تأمین منابع مالی پایدار برای بیمارستانها از جمله راهکارهایی است که میتواند روند فرسودگی تجهیزات را کنترل کند.
در شرایطی که نظام سلامت با افزایش تقاضا برای خدمات درمانی مواجه است، کارشناسان تأکید میکنند نادیده گرفتن فرسودگی تجهیزات پزشکی میتواند هزینههای سنگینتری را در آینده به کشور تحمیل کند؛ هزینههایی که بخشی از آنها در آمارهای مالی قابل مشاهده نیست، اما مستقیماً بر کیفیت درمان و سلامت بیماران اثر میگذارد.