به گزارش اکو اقتصاد، بررسی آخرین دادههای رسمی نشان میدهد اگرچه سرعت رشد قیمت مسکن و اجاره در ماههای اخیر تا حدی کاهش یافته، اما فشار هزینه مسکن همچنان یکی از اصلیترین عوامل فرسایش معیشت خانوارهاست. بر اساس گزارشهای مرکز آمار ایران، نرخ تورم سالانه بخش مسکن در ماههای ابتدایی سال ۱۴۰۵ همچنان در محدوده ۲۵ تا ۳۵ درصد قرار داشته است.
همزمان، تورم اجارهبها نیز اگرچه نسبت به اوج سالهای قبل کاهش یافته، اما هنوز در سطوحی قرار دارد که بخش بزرگی از درآمد خانوار را میبلعد. مرکز آمار ایران اعلام کرده تورم نقطهای اجارهبها در شهریور ۱۴۰۴ به ۳۴.۴ درصد رسیده؛ رقمی که هرچند کمترین سطح سه سال اخیر محسوب میشود، اما همچنان بسیار بالاتر از توان درآمدی بخش بزرگی از مستأجران است.
در چنین شرایطی، افزایش حقوقها عملاً نتوانسته شکاف میان درآمد و هزینه مسکن را پر کند. بسیاری از کارگران و کارمندان حالا ناچارند بخش عمدهای از درآمد ماهانه خود را صرف اجاره کنند؛ موضوعی که باعث کوچکتر شدن سبد مصرف خانوار، کاهش پسانداز و عقب افتادن خرید خانه شده است.
کارشناسان معتقدند اقتصاد ایران وارد مرحلهای شده که میتوان آن را «اقتصاد اجارهنشینی» نامید؛ وضعیتی که در آن خانوارها نه برای سرمایهگذاری یا ارتقای کیفیت زندگی، بلکه صرفاً برای حفظ سرپناه تلاش میکنند. این روند حتی الگوی مهاجرت درونشهری را هم تغییر داده و بسیاری از خانوارهای طبقه متوسط را به حاشیه شهرها یا شهرهای اقماری سوق داده است.
از سوی دیگر، کاهش قدرت خرید باعث شده بازار مسکن وارد نوعی رکود معاملاتی شود؛ رکودی که در آن قیمتها همچنان بالاست اما توان خرید واقعی کاهش یافته است. برخی گزارشها از «توقف نسبی رشد قیمت» سخن میگویند، اما این توقف الزاماً به معنای بهبود شرایط خانوارها نیست، زیرا سطح قیمتها همچنان فاصله زیادی با درآمد مردم دارد.
نتیجه این وضعیت، تغییر تدریجی رفتار اقتصادی خانوارهاست؛ خانوارهایی که حالا بیش از گذشته به وام ودیعه، اجارهنشینی بلندمدت و کوچکسازی محل سکونت وابسته شدهاند. روندی که میتواند در سالهای آینده بر شاخصهایی مانند ازدواج، فرزندآوری، مهاجرت و حتی الگوی مصرف اثر مستقیم بگذارد.
در واقع، بحران مسکن در ایران دیگر فقط یک مسئله ساختمانی یا بازار دارایی نیست؛ بلکه به یکی از مهمترین چالشهای اجتماعی و اقتصادی کشور تبدیل شده است؛ چالشی که هر سال سهم بیشتری از درآمد مردم را میگیرد و رؤیای خانهدار شدن را دورتر میکند.