به گزارش اکواقتصاد، روند سرمایهگذاری در ایران بار دیگر نزولی شده و اقتصاد کشور با ابهامهای جدی در مسیر رشد بلندمدت روبهرو است. گزارشهای رسمی نشان میدهد تشکیل سرمایه ثابت ناخالص در تابستان امسال با کاهش ۴.۸ درصدی مواجه شده که پایینترین میزان در چهار سال و نیم اخیر محسوب میشود و نسبت به فصل گذشته با افت ۲.۹ واحد درصدی همراه بوده است. این کاهش، چشمانداز اقتصادی ایران را تحت تاثیر قرار داده و نگرانی کارشناسان را نسبت به ظرفیتهای تولیدی و رشد اقتصادی افزایش داده است.
فرشید شکرخدایی، رئیس کمیسیون سرمایهگذاری و تامین مالی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران، در گفتگو با خبرنگار تجارتنیوز، هشدار داد که شرایط موجود موجب شده سرمایهها به جای هدایت به سمت فعالیتهای مولد، وارد بازارهای غیرمولد مانند طلا و دلار شود. وی توضیح داد: «نهتنها سرمایهگذاران خارجی وارد ایران نمیشوند، بلکه ایرانیان نیز به دلیل شرایط نامطمئن و تعلیق، از سرمایهگذاری در کشور عقب کشیدهاند.»
کاهش تشکیل سرمایه؛ زنگ خطری برای اقتصاد
اقتصاددانان معتقدند کاهش تشکیل سرمایه در اقتصادی سرمایهبر مانند ایران، پیامدهای بلندمدتی خواهد داشت. افت سرمایهگذاری، ظرفیت تولیدی کشور را محدود میکند، موجودی سرمایه موجود را فرسوده کرده و بهرهوری را کاهش میدهد. به بیان ساده، وقتی میزان سرمایهگذاری جدید کمتر از میزان استهلاک سرمایههای قبلی باشد، اقتصاد در بلندمدت توان رشد خود را از دست میدهد. شکرخدایی با تاکید بر این موضوع گفت: «هشت سال است که نرخ تشکیل سرمایه در ایران منفی است؛ به این معنا که سرمایهگذاریهای انجامشده حتی پاسخگوی جایگزینی سرمایه مستهلکشده نیست و نرخ تشکیل سرمایه همچنان منفی باقی مانده است.»
وی افزود که در چنین شرایطی، انگیزه سرمایهگذاری داخلی نیز کاهش مییابد، زیرا سرمایهگذاران ترجیح میدهند ریسک توسعه طرحها و ایجاد اشتغال را نپذیرند و تنها به حفظ وضعیت موجود بسنده کنند. «در شرایط تعلیق و بیثباتی، استراتژی سرمایهگذاران تبدیل به حفظ وضع موجود میشود و دیگر کسی به فکر توسعه و رشد نیست.»
اثر تعلیقها و فرصتهای از دست رفته
شکرخدایی به تاثیر طولانیمدت شرایط تعلیق بر اقتصاد ایران اشاره کرد و گفت: «ادامه شرایط فعلی موجب فرسودگی کسبوکارها و کاهش انگیزه برای سرمایهگذاری میشود. هر تعلیق و تاخیر در تصمیمگیری، فرصتهای اقتصادی از دست میرود و مهمترین چیزی که هدر میرود، زمان است.»
وی تصریح کرد که یک دهه اخیر میتوانست فرصت شکوفایی و جهش اقتصادی ایران باشد، اما به دلیل تعلیقهای مستمر و کندی تصمیمگیریها، این بازه زمانی از دست رفت. سرمایهگذاریها به سمت بازارهای امن و غیرمولد هدایت شد و آنچه از دست رفت، نه صرفاً سرمایه، بلکه زمان طلایی برای توسعه اقتصادی کشور بود.
سرمایهگذاران داخلی هم عقب نشستند
یکی از نکات نگرانکننده وضعیت کنونی، کاهش تمایل سرمایهگذاران داخلی به سرمایهگذاری در کشور است. شکرخدایی تاکید کرد: «نه تنها خارجیها در ایران سرمایهگذاری نمیکنند، بلکه خود ایرانیان نیز به دلیل عدم اطمینان از شرایط اقتصادی و سیاسی، سرمایههای خود را وارد فعالیتهای مولد نمیکنند.» این مساله باعث شده که نرخ تشکیل سرمایه در ایران همچنان منفی باقی بماند و طرحهای توسعهای کشور متوقف شوند.
وی افزود: «شرایط تعلیق باعث شده سرمایهها به سمت داراییهایی مانند طلا و دلار بروند، در حالی که عمر و فرصتهای سرمایهگذاری به طور غیرقابل بازگشت از دست میرود.» این وضعیت نگرانیهای جدی نسبت به رشد اقتصادی و توسعه صنعتی کشور ایجاد کرده است.
ضرورت باز شدن درهای اقتصاد و محور شدن آن
رئیس کمیسیون سرمایهگذاری اتاق بازرگانی با تاکید بر اهمیت باز شدن مسیرهای سرمایهگذاری گفت: «اقتصاد باید محور کشور باشد، نه یار کمکی. در شرایط کنونی، سیاست و ایدئولوژی چرخ اصلی را میچرخانند و اقتصاد در جایگاه پنجم قرار دارد. تا زمانی که اقتصاد محور اصلی نباشد، هیچ سرمایهگذاری داخلی و خارجی انگیزه کافی نخواهد داشت.»
وی معتقد است با ایجاد شرایط پایدار، شفاف و حمایت از سرمایهگذاری، میتوان اعتماد سرمایهگذاران را بازگرداند و نرخ تشکیل سرمایه را به سطوح مثبت رساند. باز کردن درهای کشور به روی سرمایهگذاران، داخلی و خارجی، کلید احیای تولید و توسعه اقتصادی است.
پیامدهای بلندمدت و مسیر پیشرو
اقتصاددانان هشدار میدهند که ادامه روند فعلی، توان تولیدی کشور را کاهش داده و بهرهوری را محدود میکند. کاهش سرمایهگذاری به معنای کاهش ظرفیت ایجاد اشتغال، کاهش نوآوری و افت توان رقابتپذیری ایران در سطح منطقه و جهان است. از سوی دیگر، هدایت سرمایهها به بازارهای غیرمولد مانند طلا و دلار، نه تنها به اقتصاد کمک نمیکند بلکه فشار بر تورم و ثبات مالی را افزایش میدهد.
شکرخدایی در پایان گفت: «اقتصاد ایران در انتظار تصمیمگیریهای شفاف و حمایتی است. اگر مسیر سرمایهگذاری باز و شفاف شود، میتوان سالهای از دست رفته را جبران کرد و فرصتهای رشد و توسعه را به دست آورد.»