به گزارش اکواقتصاد، وضعیت منابع آبی کشور در سال آبی جاری وارد مرحلهای هشداردهنده شده است؛ مرحلهای که نهتنها کاهش کمیت منابع آب سطحی و زیرزمینی، بلکه افت کیفیت آنها را نیز بهعنوان یک بحران مضاعف پیش روی سیاستگذاران و مصرفکنندگان قرار داده است. تازهترین آمارهای رسمی وزارت نیرو نشان میدهد تداوم خشکسالیهای چندساله، ورودی سدها را بهشدت کاهش داده و تأمین آب در برخی مناطق کشور را با دشواریهای جدی مواجه کرده است.
فیروز قاسمزاده، مدیرکل اطلاعات و دادههای آب کشور، با اشاره به کاهش محسوس منابع آبی اعلام کرده است که از ابتدای سال آبی تاکنون، ورودی سدهای کشور حدود ۱۷ درصد کمتر از مدت مشابه سال گذشته بوده است؛ آن هم در شرایطی که سال گذشته خود یکی از خشکترین سالهای اخیر محسوب میشود. به گفته او، مخازن سدها در این مقطع از سال آبی باید بیش از ۴۰ درصد پرشدگی داشته باشند، اما در حال حاضر این رقم به حدود ۳۵ درصد رسیده که نشاندهنده وضعیت شکننده منابع آب کشور است.
برخی مناطق در آستانه بحران تأمین آب
مدیرکل اطلاعات و دادههای آب کشور تأکید میکند شدت خشکسالیهای اخیر به حدی بوده که در برخی مناطق، هم کمیت و هم کیفیت منابع آب سطحی و زیرزمینی دچار افت جدی شده است. این شرایط، تأمین آب را بهویژه در استانهایی مانند تهران، خراسان رضوی، استان مرکزی و چند منطقه دیگر، به کاری پیچیده و پرهزینه تبدیل کرده است.
با این حال، بر اساس قوانین موجود، در شرایط کمآبی، اولویت اصلی با تأمین آب شرب است و وزارت نیرو تلاش میکند با رصد مستمر مناطق بحرانی، پایداری آب شرب را حفظ کند. در بخش کشاورزی نیز با هماهنگی میان وزارت نیرو و وزارت جهاد کشاورزی، میزان آب قابل تأمین مشخص شده تا ریسک خشکسالی برای تولیدکنندگان این بخش تا حد امکان کاهش یابد.
مدیریت مصرف؛ تنها راه عبور از دوره خشک
در شرایطی که کشور بهطور ذاتی با ناترازی منابع آب مواجه است، مدیریت مصرف بهعنوان یک راهبرد اجتنابناپذیر در دستور کار وزارت نیرو قرار گرفته است. قاسمزاده میگوید اصلاح الگوی مصرف بر اساس استانداردهای جهانی تدوین شده، اما تحقق آن نیازمند ترکیبی از اقدامات نرمافزاری و سختافزاری است.
در بخش نرمافزاری، آموزش و اطلاعرسانی به خانوارها، اجرای تعرفههای پلکانی بازدارنده و مدیریت فشار شبکه آبرسانی در حال اجراست. در کنار آن، اقدامات سختافزاری مانند استفاده از تجهیزات کاهنده مصرف، نوسازی شبکهها و کاهش تلفات آب نیز دنبال میشود.
به گفته این مقام مسئول، استفاده از کاهندههای مصرف میتواند در برخی موارد تا ۳۰ یا حتی ۳۵ درصد مصرف آب را کاهش دهد. تجربه شهر تهران نیز نشان داده که اقدامات نرمافزاری نقش مؤثری داشتهاند؛ بهطوری که در تابستان گذشته، حدود ۱۵ درصد مصرف آب پایتخت تنها با این اقدامات مدیریت شده است.
آب دریا، راهحل تهران نیست
در واکنش به گمانهزنیها درباره استفاده از آب دریا برای تأمین آب تهران، قاسمزاده این گزینه را فاقد توجیه فنی و اقتصادی دانسته است. به گفته او، برای شهری مانند تهران، روشهای جایگزین کارآمدتری وجود دارد. پروژه انتقال آب از زیاران به بیلقان که اخیراً به بهرهبرداری رسیده، نمونهای از این راهکارهاست که میتواند در دورههای اوج مصرف، پایداری شبکه آب شرب تهران را تقویت کند.
پیشبینی آینده؛ تابستانهای سختتر در راه است
برآیند دادهها و اظهارات کارشناسی نشان میدهد اگر الگوی خشکسالیهای چندساله تداوم یابد، کشور در سالهای آینده با تنشهای آبی شدیدتری مواجه خواهد شد؛ بهویژه در کلانشهرها و مناطق کمبارش. کاهش مستمر ورودی سدها، افت سطح آبهای زیرزمینی و افزایش تقاضا در فصل گرم، میتواند تابستانهای سختتری را رقم بزند.
کارشناسان معتقدند بدون اصلاح جدی الگوی مصرف، توسعه زیرساختهای کاهش تلفات و همراهی مردم، مدیریت منابع آب در آینده بسیار دشوار خواهد شد. در مقابل، اگر سیاستهای مدیریت مصرف با جدیت ادامه یابد و مشارکت اجتماعی تقویت شود، میتوان از تشدید بحران جلوگیری کرد و دورههای خشک را با کمترین تنش پشت سر گذاشت.