به گزارش اکو اقتصاد،   درحالی‌که مذاکرات سیاسی میان تهران و واشنگتن ادامه دارد، شرکت ملی نفت ایران و شبکه فروش نفت کشور همزمان ماموریتی دیگر را دنبال می‌کنند؛ فروش هرچه بیشتر نفت، آزادسازی محموله‌های انباشته‌شده و احیای روابط تجاری با بزرگ‌ترین واردکنندگان نفت آسیا.

بر اساس اطلاعات معامله‌گران بازار، تماس با پالایشگاه‌های هند، ژاپن، کره‌جنوبی و برخی دیگر از خریداران آسیایی حتی پیش از اجرایی شدن معافیت تحریمی آغاز شده بود و اکنون با شدت بیشتری ادامه دارد. این مذاکرات تنها به فروش محموله‌های آماده محدود نیست، بلکه پیشنهاد قراردادهای میان‌مدت و بلندمدت نیز بخشی از رایزنی‌های تهران را تشکیل می‌دهد؛ اقدامی که نشان می‌دهد ایران تنها به استفاده از پنجره ۶۰ روزه فکر نمی‌کند، بلکه در تلاش است جایگاه خود را در بازار آسیا دوباره تثبیت کند. موسسه Rystad Energy در نروژ نیز چشم‌انداز مثبتی برای تولید نفت ایران ترسیم کرده است. بر اساس برآورد این شرکت، تولید نفت ایران که اکنون حدود ۲‌میلیون و ۴۰۰هزار بشکه در روز برآورد می‌شود، در صورت تداوم معافیت تحریمی آمریکا تا پایان مردادماه می‌تواند به ۳‌میلیون و ۱۰۰هزار بشکه در روز افزایش یابد. اگر تفاهم موقت به توافقی پایدار و رفع محدودیت‌های نفتی منجر شود، تولید نفت ایران تا پایان سال حتی می‌تواند به ۳‌میلیون و ۳۰۰هزار بشکه در روز برسد؛ رقمی که از سطح پیش از آغاز درگیری‌های نظامی نیز فراتر خواهد رفت.

تعیین تکلیف نفت ذخیره‌شده

یکی از مهم‌ترین انگیزه‌های تهران، تعیین تکلیف حجم بزرگی از نفت ذخیره‌شده روی آب است. بر اساس برآوردهای موسسه Vortexa، تا ۲۲ژوئن حدود ۷۰‌میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی ایران در نفتکش‌ها قرار داشته که نزدیک به ۸۰درصد آن هنوز مقصد نهایی مشخصی نداشته است. این حجم از نفت شناور، هم یک فرصت و هم یک چالش برای صنعت نفت ایران محسوب می‌شود. هرچه این محموله‌ها سریع‌تر فروخته شوند، جریان نقدینگی صنعت نفت سریع‌تر احیا خواهد شد؛ اما طولانی شدن مذاکرات یا بازگشت تحریم‌ها می‌تواند فروش آنها را بار دیگر با مشکل روبه‌رو کند. آمارهای رهگیری نفتکش‌ها نشان می‌دهد صنعت نفت ایران بلافاصله پس از کاهش تنش‌ها، سرعت صادرات را افزایش داده است. داده‌های Vortexa نشان می‌دهد بین ۱۹ تا ۲۴ ژوئن، بارگیری نفت ایران به حدود یک‌میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه در روز رسید؛ درحالی‌که این رقم طی ۱۸روز نخست ژوئن تنها ۴۰۰هزار بشکه در روز و در ماه مه حدود ۶۰۰هزار بشکه در روز بود. این جهش بیانگر آن است که تهران بدون انتظار برای پایان مذاکرات، صادرات نفت را با حداکثر ظرفیت ممکن از سر گرفته و تلاش می‌کند از فرصت ایجادشده بیشترین بهره را ببرد.

هند؛ نخستین هدف تهران

در میان مشتریان آسیایی، هند بیش از دیگران مورد توجه تهران قرار گرفته است. پیش از اعمال تحریم‌های آمریکا، هند دومین خریدار بزرگ نفت ایران بود و پالایشگاه‌های این کشور بخش مهمی از خوراک خود را از ایران تامین می‌کردند. در روزهای اخیر، هم شرکت ملی نفت ایران و هم تعدادی از واسطه‌های مستقر در سنگاپور و دبی، پیشنهاد فروش نفت ایران را مستقیما به پالایشگاه‌های هندی ارائه کرده‌اند. به گفته منابع صنعت پالایش هند، شرکت ملی نفت ایران نفت خام خود را با تخفیف نسبت به نفت‌های مشابه منطقه پیشنهاد کرده؛ رویکردی که می‌تواند در صورت نهایی شدن قراردادها، مزیت رقابتی مهمی برای نفت ایران ایجاد کند. همزمان، محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت ایران، نیز در جریان سفر به دهلی‌نو و حضور در نشست وزیران انرژی بریکس، با مقام‌های هندی درباره توسعه همکاری‌های نفتی، صادرات LPG و گسترش روابط انرژی گفت‌وگو کرد؛ مذاکراتی که از نگاه ناظران، بخشی از تلاش تهران برای بازگشت رسمی به بازار هند محسوب می‌شود. یک منبع آگاه در صنعت پالایش هند به رویترز گفت: علاوه بر شرکت ملی نفت ایران، بسیاری از معامله‌گران نیز برای فروش نفت ایران با ما تماس گرفته‌اند، اما اولویت ما این است که به شرکت ملی نفت ایران فرصت بدهیم.

خریداران عجله ندارند

با وجود تلاش گسترده ایران، فضای بازار آسیا چندان شتاب‌زده نیست. بیشتر پالایشگاه‌های بزرگ هند، ژاپن و کره‌جنوبی طی ماه‌های گذشته و همزمان با بحران تنگه هرمز، منابع جایگزین خود را از عربستان، عراق، امارات، برزیل، روسیه و غرب آفریقا تامین کرده‌اند و قراردادهای خرید آنها تا پایان تابستان اعتبار دارد. به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران معتقدند پالایشگاه‌های آسیایی تنها در صورتی حاضر به خرید گسترده نفت ایران خواهند شد که یا تخفیف‌های قابل‌توجه دریافت کنند یا نسبت به پایداری رفع تحریم‌ها اطمینان پیدا کنند.

چین هنوز مشتری اصلی

چین همچنان مهم‌ترین خریدار بازار نفت ایران باقی مانده است؛ اما حتی در این کشور نیز شرایط نسبت به گذشته متفاوت است. شرکت‌های دولتی بزرگ از جمله Sinopec و PetroChina در حال بررسی امکان ازسرگیری خرید رسمی نفت ایران هستند؛ خریدهایی که از سال۲۰۱۸ متوقف شده بود. با این حال، مدیران این شرکت‌ها همچنان در حال ارزیابی مسائل مربوط به بانکداری، بیمه، حمل‌ونقل و نحوه تسویه معاملات هستند. یکی از مدیران صنعت نفت چین در توصیف شرایط گفته است: «باید دید چه کسی اولین نفر خواهد بود که این ریسک را می‌پذیرد.» در حال حاضر، پالایشگاه‌های مستقل موسوم به تی‌پات همچنان اصلی‌ترین خریداران نفت ایران هستند و معاملات آنها عمدتا از طریق واسطه‌ها و با استفاده از یوآن چین انجام می‌شود.

رقابت سخت‌تر از گذشته

چالش تهران تنها تحریم‌ها نیست. بازار آسیا اکنون با مازاد نسبی عرضه روبه‌روست. افزایش صادرات عربستان سعودی، عراق، کویت و امارات، همراه با بازگشت تدریجی صادرات از خلیج‌فارس پس از کاهش تنش‌ها، موجب شده است پالایشگاه‌های آسیایی فشار چندانی برای یافتن منابع جدید احساس نکنند. از سوی دیگر، کاهش رشد مصرف سوخت در چین و افت تقاضای فرآورده‌های نفتی، انگیزه پالایشگاه‌ها برای خرید نفت اضافی را محدود کرده است. در چنین فضایی، ایران برای بازپس‌گیری سهم از دست رفته بازار ناچار است هم از مزیت قیمت استفاده کند و هم اعتماد مشتریان را دوباره به‌دست آورد.

 دغدغه خریداران آسیایی

بزرگ‌ترین دغدغه خریداران آسیایی، نه قیمت نفت ایران بلکه آینده تحریم‌هاست. گرچه معافیت ۶۰روزه امکان خرید نفت ایران را فراهم کرده، اما بانک‌ها، شرکت‌های بیمه و موسسات مالی هنوز در این‌باره محتاط هستند. به همین دلیل، بسیاری از فعالان بازار معتقدند پنجره فعلی بیش از آنکه یک بازگشت کامل به بازار جهانی باشد، فرصتی برای سنجش رفتار دو طرف در مذاکرات است. اگر گفت‌وگوهای تهران و واشنگتن به توافقی پایدار منجر شود، ایران می‌تواند دوباره طیف متنوعی از مشتریان آسیایی را در اختیار بگیرد، وابستگی خود به بازار چین را کاهش دهد و نفت خود را با تخفیف‌های کمتر به فروش برساند. اما اگر این فرصت به نتیجه نرسد، تلاش امروز شرکت ملی نفت ایران ممکن است تنها به فروش بخشی از محموله‌های شناور محدود شود و بازار آسیا بار دیگر به انتظار دور بعدی تحولات سیاسی بنشیند. از این رو، صنعت نفت ایران اکنون نه تنها در حال فروش نفت، بلکه در حال بازاریابی دوباره برای بازاری است که طی سال‌های تحریم بخش بزرگی از آن را از دست داده است؛ بازاری که بازپس‌گیری آن، شاید مهم‌ترین دستاورد اقتصادی هر توافق احتمالی میان تهران و واشنگتن باشد.

منبع: دنیای اقتصاد