به گزارش اکو اقتصاد،  براساس داده‌های موسسه «کپلر»، طی حدود ۵۰ روز گذشته بیش از ۵۰۰ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی از چرخه تأمین جهانی خارج شده است— رقمی بی‌سابقه که به گفته تحلیلگران می‌تواند برای ماه‌ها، و حتی سال‌ها، بر معادلات اقتصادی جهان سایه بیفکند.

زیان ۵۰ میلیارد دلاری؛ معادل یک ماه مصرف نفت آمریکا

تحلیل‌های رویترز نشان می‌دهد که مجموع نفت از‌دست‌رفته از زمان آغاز بحران، ارزشی نزدیک به ۵۰ میلیارد دلار داشته است. این رقم تقریباً معادل یک ماه مصرف نفت در ایالات متحده یا بیش از مصرف ماهانه تمام اروپا محسوب می‌شود.

«ایان موات»، تحلیلگر ارشد شرکت مشاوره انرژی «وود مکنزی»، در این‌باره می‌گوید حجم عرضه از بین‌رفته را می‌توان به این شکل تصور کرد:

• توقف کل سفرهای جاده‌ای خودروهای دنیا به‌مدت ۱۱ روز،
• یا کاهش کامل مصرف سوخت صنعت هوایی جهان برای ۱۰ هفته،
• و یا قطع کامل نفت در اقتصاد جهانی به‌مدت پنج روز پیوسته.

رکورد تازه در تعطیلی میادین و پالایشگاه‌ها

در این میان، کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس با افتی کم‌سابقه در تولید نفت روبه‌رو شده‌اند. منابع صنعتی می‌گویند در ماه مارس، تولید نفت خام این کشورها به‌طور متوسط ۸ میلیون بشکه در روز کاهش پیدا کرده که این میزان تقریباً با مجموع تولید دو غول نفتی آمریکا، «اکسون موبیل» و «شورون»، برابری می‌کند.

کاهش عرضه نه‌تنها تولید نفت خام بلکه صادرات فرآورده‌های کلیدی مانند سوخت جت را نیز به‌شدت مختل کرده است. صادرات سوخت هوایی از کشورهایی نظیر عربستان، امارات، قطر، کویت، بحرین و عمان از حدود ۱۹.۶ میلیون بشکه در فوریه به ۴.۱ میلیون بشکه در ماه‌های مارس و آوریل سقوط کرده است. این افت برابر با سوخت مورد نیاز حدود ۲۰ هزار پرواز رفت‌وبرگشت بین نیویورک و لندن است.

افت موجودی جهانی و تأخیر در بازگشت تولید

بر اساس برآورد شرکت کپلر، ذخایر نفت خام در انبارهای زمینی جهان در ماه آوریل به‌تنهایی ۴۵ میلیون بشکه کاهش یافته است. میانگین اختلال در تولید نیز از اواخر مارس تاکنون حدود ۱۲ میلیون بشکه در روز تخمین زده می‌شود.

کارشناسان هشدار می‌دهند که روند بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده، به‌ویژه در میادین نفتی عراق و کویت و مجتمع عظیم LNG قطر، ممکن است چندین سال به طول بینجامد. برخی میادین نفت سنگین نیاز دارند ۴ تا ۵ ماه زمان صرف کنند تا به ظرفیت عملیاتی عادی بازگردند، امری که موجب کاهش ذخایر جهانی در فصل تابستان خواهد شد.

پیامدهای اقتصادی فراتر از منطقه

به گفته «یوهانس روبال»، تحلیلگر ارشد بازار نفت در شرکت کپلر، میانگین قیمت نفت در دوران بحران حدود ۱۰۰ دلار به ازای هر بشکه بوده و زیان ناشی از توقف تولید تاکنون برابر با یک درصد تولید ناخالص داخلی سالانه آلمان برآورد می‌شود.

او اضافه می‌کند: «تأثیر این بحران تنها محدود به خاورمیانه نیست، بلکه زنجیره‌های تأمین جهانی، صنایع حمل‌ونقل، و حتی بودجه‌های نظامی کشورهای واردکننده نفت را تحت فشار قرار داده است.»

در این میان، ارتش آمریکا که در سال مالی ۲۰۲۱ حدود ۸۰ میلیون بشکه سوخت مصرف کرده بود، اکنون با چالش جدی در تأمین سوخت ناوگان خود روبه‌رو است. حجم نفت از دست رفته در این بحران برابر با شش سال مصرف سوخت نظامی آمریکا است—رقمی که به‌خوبی اندازه بحران را نشان می‌دهد.

از سوی دیگر، صنعت کشتیرانی بین‌المللی نیز که سالانه حجم چشمگیری از نفت را به‌عنوان سوخت مصرف می‌کند، تنها با ذخایر کافی برای حدود چهار ماه فعالیت مواجه است.

مسیر دشوار بازیابی

اگرچه مقاماتی از جمله «عباس عراقچی» اظهار کرده‌اند که تنگه هرمز همچنان باز است، اما تحلیلگران تردید دارند که جریان عادی صادرات نفت در کوتاه‌مدت بازگردد.

برخی شرکت‌های بیمه بین‌المللی نیز اعلام کرده‌اند که به‌دلیل افزایش خطر در منطقه، هزینه بیمه محموله‌های نفتی در خلیج فارس چند برابر شده است.

فاطمه حاج علی