بورس در آستانه بازسازی اعتماد؟

به گزارش اکو اقتصاد، در شرایطی که هفته‌های گذشته با فشار فروش، کاهش حجم معاملات و بی‌اعتمادی سرمایه‌گذاران همراه بود، امروز بازار رفتاری متفاوت از خود نشان داد. برخلاف پیش‌بینی بسیاری که انتظار داشتند رشد مقطعی روز گذشته به‌سرعت فروکش کند، شاخص‌ها از ابتدای معاملات با قدرت سبزپوش شدند و تا پایان ساعت کاری، فضای مثبت در کلیت بازار ادامه یافت. این روند موجب شد تحلیلگران از «نقطه‌ای تازه» در روند بورس سخن بگویند؛ نقطه‌ای که می‌تواند مقدمه‌ای برای تغییر فاز بازار باشد.

در بررسی تحولات اخیر، بسیاری از کارشناسان شباهت‌هایی میان وضعیت کنونی و بحران‌های گذشته بازار سرمایه می‌بینند. در اغلب دوره‌های سقوط شدید، دو مؤلفه مشترک وجود داشته است: نخست، ناامیدی کامل فعالان و کاهش شدید حجم معاملات و دوم، رسیدن قیمت سهام به سطوحی که از نظر بنیادی «ارزشمند» تلقی می‌شود. همین شرایط امروز نیز در بورس تهران مشهود است. نسبت قیمت به سود (P/E) بسیاری از نمادها به پایین‌ترین سطح سال‌های اخیر رسیده و ارزش دلاری بازار نیز گواه روشنی بر ارزان بودن سهام است.

در بحران‌های قبلی، بازگشت بازار معمولاً با دو جرقه همراه بوده است: تغییر فضای سیاسی یا آغاز سیاست‌های حمایتی دولت و نهادهای مالی. در سال‌های گذشته نیز بارها این الگو تکرار شده؛ از انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا و کاهش سایه جنگ گرفته تا تزریق نقدینگی از سوی صندوق توسعه و تثبیت بازار. اکنون نیز بسیاری معتقدند بازار در نقطه‌ای مشابه ایستاده، اما هنوز آن جرقه سیاسی یا حمایت قوی مالی رخ نداده است.

اکثر تحلیلگران بر این باورند که تداوم روند مثبت نیازمند تحقق سه عامل کلیدی است. نخست، جریان نقدینگی هدفمند که می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در تقویت تقاضا داشته باشد. تجربه روز گذشته و امروز نشان داد که حتی تزریق محدود منابع از سوی صندوق‌های تثبیت و توسعه توانست ورق معاملات را برگرداند. بنابراین سیاست‌گذاران باید به مدیریت نقدینگی و حمایت مؤثرتر از بازار بیندیشند.

عامل دوم، جرقه سیاسی است؛ تحولی که بتواند افق روشنی از کاهش تنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی به فعالان بازار ارائه دهد. از آغاز جنگ اخیر تاکنون، تنها اخبار منفی و ناامیدکننده منتشر شده و همین موضوع سرمایه‌گذاران را در وضعیت انتظار نگه داشته است. هرچند این عامل خارج از کنترل بازار سرمایه است، اما وقوع حتی یک تحول کوچک می‌تواند شوک مثبتی به بورس وارد کند.

و در نهایت، عامل سوم ماهیت متفاوت بحران کنونی است. کارشناسان می‌گویند ریسک‌های امروز اقتصاد ایران بزرگ‌تر از بحران‌های دهه‌های اخیر است و به همین دلیل رفتار بازیگران بازار نیز تغییر کرده است. این بار نمی‌توان تنها با تکیه بر مدل‌های گذشته، آینده بازار را تحلیل کرد.

یکی از نکات مهم امروز، تأکید بر نقش صندوق‌های درآمد ثابت است. این صندوق‌ها به‌واسطه تنوع ابزارهای مالی که در اختیار دارند، می‌توانند نقش مؤثری در آرام‌سازی بازار ایفا کنند. استفاده از ابزارهایی همچون اوراق تبعی با نرخ‌های جذاب می‌تواند هم به حمایت از بازار سهام کمک کند و هم بازدهی مناسبی برای صندوق‌ها به همراه داشته باشد.

کارشناسان پیشنهاد می‌کنند دولت و نهادهای ناظر با طراحی مکانیزم‌های حمایتی، صندوق‌های درآمد ثابت را ترغیب به مشارکت فعال‌تر در بازار کنند. به اعتقاد آنها، در شرایطی که قیمت‌ها به سطوح کم‌سابقه‌ای رسیده، ورود هوشمندانه این صندوق‌ها نه‌تنها از زیان بیشتر جلوگیری می‌کند، بلکه در بلندمدت بازدهی قابل‌توجهی نیز به همراه خواهد داشت.

در مجموع، بازار سرمایه در یکی از حساس‌ترین مقاطع خود قرار دارد. فعالان بازار بر این باورند که کوچک‌ترین تغییر در هر یک از سه عامل یادشده ـ جریان نقدینگی، تحولات سیاسی و سازوکارهای حمایتی ـ می‌تواند تحولی بزرگ در روند بورس ایجاد کند. امروز بازار نشان داد که حتی در دل بحران نیز ظرفیت رشد و بازگشت دارد، اما این ظرفیت نیازمند حمایت و مدیریت صحیح است.

همان‌طور که یکی از تحلیلگران بازار می‌گوید: «بحران‌های گذشته نیز زمانی پایان یافت که بازار به نقطه امن بنیادی رسید و جرقه‌ای کوچک توانست آتش امید را شعله‌ور کند. امروز نیز در همان نقطه قرار داریم و تنها کافی است جرقه‌ای زده شود.»

بازار ۲۶ مرداد ۱۴۰۴ نشان داد که سرمایه‌گذاران همچنان به آینده امیدوارند، حتی اگر سیاست و اقتصاد هر روز آنها را در معرض آزمونی سخت‌تر قرار دهد.

فاطمه حاج علی