به گزارش اکو اقتصاد، بازار قهوه ایران در سالهای اخیر یکی از پرفرازونشیبترین دورههای خود را پشت سر گذاشته و امروز در یک تقاطع تاریخی قرار گرفته است؛ نقطهای که در آن رشد جهشی مصرف روزمره جامعه با طوفانی از بحرانهای ارزی، تنشهای لجستیکی و تغییر ناگهانی سیاستهای حمایتی دولتی تلاقی کرده است. حسام ربیعی، نایبرئیس انجمن قهوه ایران در تحلیل خود از این بازار، معتقد است که ریشه بحران کنونی به تصمیمات ارزی سال ۱۴۰۳، اعمال سهمیهبندیهای سال ۱۴۰۴ و در نهایت اختلالات لجستیکی ناشی از جنگهای اخیر منطقه بازمیگردد؛ فرآیندی که بخش واقعی صنعت را متضرر ساخته و بازار را به نفع واسطهگران ناامن کرده است.
سیر تاریخی بحران
فاز اول (سال ۱۴۰۳): جهش جهانی و آغاز دگرگونی ارزی
روایت دگرگونی این بازار از سال ۱۴۰۳ کلید خورد؛ دورانی که مصرف قهوه در ایران به بالاترین حد خود رسیده بود.
حسام ربیعی، نایبرئیس انجمن قهوه ایران در زمینه توضیح داد: «ما در سال ۱۴۰۳ شاهد بودیم که میزان واردات دانه سبز قهوه به کشور به رقم چشمگیر ۵۴ هزار تن رسید که نشاندهنده ترویج گسترده فرهنگ قهوهنوشی و خروج این کالا از چارت کالاهای لوکس به یک نیاز روزمره بود. اما درست در همین نقطه، بازار جهانی قهوه با رشد میانگین ۱۷۳ درصدی قیمتها مواجه شد. همزمان در داخل کشور، سیاست ارزی تغییر کرد؛ واردات دانه سبز قهوه که پیش از این با ارز ترجیحی نیمایی تامین میشد، با حذف این ارز به تالار توافقی منتقل گردید.»
فاز دوم (سال ۱۴۰۴): سهمیهبندی دولتی و انسداد منابع توافقی
با ورود به سال ۱۴۰۴، محدودیتهای جدیدی از سوی نهادهای متولی بر این صنعتِ رو به رشد تحمیل شد.
حسام ربیعی گفت:«در سال ۱۴۰۴ وزارت جهاد کشاورزی با هدف مدیریت منابع، سیاست سهمیهبندی واردات را اعمال کرد که در نتیجه آن، حجم واردات از ۵۴ هزار تن به ۴۰ هزار تن کاهش یافت، در حالی که تقاضا در بازار همچنان صعودی بود. نقطه عطف بعدی بحران در شهریورماه رخ داد؛ از این ماه به دلیل محدودیت شدید منابع ارزی، حتی ارز تالار توافقی نیز در اختیار واردکنندگان قرار نگرفت و بازرگانان ناچار شدند به سراغ ارزهای شخصی بروند که بهای تمامشده واردات را به محدوده ۱۸۰ هزار تومان به ازای هر دلار رساند و قیمت پایه کالا را چند برابر کرد.»
فاز سوم (دوران پس از جنگ اخیر): بنبست لجستیکی و حملونقل ۱۴ برابری
تنشهای نظامی و ژئوپلیتیک اخیر در منطقه، آخرین ضربه را بر پیکر زنجیره تامین نیمهجان قهوه وارد کرد. نایبرئیس انجمن قهوه ایران در این خصوص اعلام کرد: «وقوع جنگ اخیر منجر به متوقف شدن موقت واردات و قطع مسیر سنتی بازصادرات (Re-export) قهوه از امارات به ایران به دلیل شرایط تحریمی شد. وقتی هم که بازرگانان به سمت مسیرهای جایگزین رفتند، این فرآیند بسیار کند پیش رفت. این شرایط تنشزا، هزینه لجستیک را منفجر کرد؛ کانتینری که پیش از این از امارات با ۱,۰۰۰ دلار به ایران میآمد، اکنون حدود ۱۲,۰۰۰ دلار هزینه برمیدارد و با احتساب ۲۰۰۰ دلار هزینه ریسک جنگی (وارریسک)، هزینه حمل عملاً ۱۴ برابر شده است.»
برندگان، بازندگان و ارزیابی سرمایهگذاری
پس از شکلگیری این زنجیره از حوادث تاریخی، موازنه قدرت و سودآوری در بازار به شدت تغییر کرد.
ربیعی گفت: «در این هرجومرج قیمتی، برخلاف اطلاعات غیردقیق فضای مجازی، بخش واقعی صنعت هیچ برندهای نداشت. بازندگان اول مصرفکنندگان بودند که قدرت خریدشان به شدت افت کرد. بازندگان دوم تولیدکنندگانی بودند که به دلیل عدم کشش بازار نتوانستند قیمت محصول نهایی را پابهپای مواد اولیه گران کنند و حاشیه سود خود را از دست دادند.بازندگان سوم کافههایی هستند که متحمل گرانی ناگزیر قهوه شدند و بازندگان چهارم بازرگانانی هستند که بارهایشان در بنادر خارجی متوقف و متحمل هزینههای سنگین دمورژ (خسارت معطلی کانتینر) شدند. در این میان، تنها برندگان، دلالانی هستند که از کمبودهای مقطعی دانه قهوه سوءاستفاده کرده و سودهای کوتاهمدت میبرند.»
نایبرئیس انجمن قهوه ایران توضیح داد: «امروز به دلیل همین موانع گمرکی، قیمت تمامشده بالا و قطع تامین ارز، سرمایهگذاری در این بازار لزوماً جذاب نیست و بسیار پرریسک شده است. ما نمونههای بسیاری داریم که صرفاً با نگاه بازرگانی وارد شدند اما در فاز فروش شکست خورده و سریعاً خارج شدند؛ این کار نیازمند مطالعه تخصصی است.»
افق پیشرو
در نهایت، فعالان این صنعت پویا و جوان برای عبور از این پیچ تاریخی خواستار تغییر در نگاه سیاستگذاران هستند.
حسام ربیعی گفت:«مهمترین خواسته امروز ما شفافیت و ثبات است؛ بلاتکلیفی و تصمیمات لحظهای ارگانها از گرانی مخربتر است. اگر سیاستی قرار است تغییر کند، باید از قبل به فعالان اعلام شود تا ریسک خود را کنترل کنند. همچنین نظام سهمیهبندی باید به صورت عادلانه و با مشورت کارشناسانی نظیر انجمن قهوه ایران بازنگری شود. با این حال، صنعت قهوه ایران صنعتی باهوش و منعطف است؛ ما مطمئنیم که این شرایط بحرانی، گذرا خواهد بود و با توقف بحثهای تخریبی، به زودی شاهد رشد و شکوفایی مجدد این بازار خواهیم بود.»