به گزارش اکو اقتصاد، در ماههای اخیر، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و مدیران استانی بارها از پیشرفت پروژه ملی توسعه فیبر نوری بهعنوان یکی از مهمترین طرحهای زیرساختی کشور یاد کردهاند. انتشار مستمر آمارهایی درباره کیلومترها حفاری، هزاران خانوار تحت پوشش و برنامههای اتصال میلیونها مشترک، تصویری از یک حرکت گسترده و فراگیر در حوزه ارتباطات ترسیم کرده است. با این حال، بررسی دقیقتر وضعیت اجرایی در استانهای مختلف نشان میدهد این تصویر رسمی، لزوماً بازتابدهنده میزان بهرهبرداری واقعی مردم از این زیرساخت نیست.
برای ارزیابی دقیقتر، وضعیت چهار استان تهران، اردبیل، خراسان رضوی و لرستان بهعنوان نمونه مورد بررسی قرار گرفته است؛ استانهایی که به دلیل تنوع جمعیتی، جغرافیایی و مدیریتی، میتوانند نمایی کلی از وضعیت کشور ارائه دهند.
در استان تهران، مدیران ارتباطات از اتصال بیش از ۱۶۰ هزار مشترک خبر دادهاند و هدفگذاری کلان وزارتخانه را دستیابی به میلیونها اتصال فعال عنوان کردهاند. با این حال، روند توسعه در پایتخت با چالشهای اجرایی، بهویژه در زمینه اخذ مجوز حفاری از شهرداری، مواجه شده است. همین مسئله باعث شده بخشی از پروژه در مرحله زیرساخت باقی بماند و توسعه شبکه با سرعتی کمتر از برنامهریزی اولیه پیش برود.
در استان اردبیل نیز اعلام شده امکان اتصال حدود ۹۰ هزار خانوار به شبکه فیبر نوری فراهم شده، اما تعداد مشترکان فعال حدود ۱۰ هزار نفر است. همچنین اجرای طرح جایگزینی کابلهای مسی با فیبر نوری در دستور کار قرار گرفته است؛ اقدامی که اگرچه به بهبود کیفیت شبکه کمک میکند، اما الزاماً به معنای افزایش تعداد کاربران جدید نیست، زیرا بخشی از این اتصالات مربوط به مشترکان قبلی است که فناوری اتصال آنها ارتقا یافته است.
استان لرستان نیز نمونهای مشابه را نشان میدهد. در این استان، با وجود اعلام پوشش کامل در تعدادی از شهرها و برنامهریزی برای توسعه گسترده، تنها حدود ۱۶ هزار اتصال فعال ثبت شده است. این در حالی است که اهداف اعلامشده، ارقام بسیار بالاتری را برای اتصال نهایی پیشبینی کردهاند. این تفاوت نشان میدهد ایجاد زیرساخت، لزوماً به معنای استقبال گسترده کاربران نیست.
در خراسان رضوی نیز گزارشها از حفاری بیش از هزار کیلومتر مسیر و پیشرفت فیزیکی قابلتوجه حکایت دارد. با این حال، تعداد خانوارهای متصل به شبکه در مقایسه با جمعیت استان، همچنان محدود است. این موضوع بیانگر آن است که پروژه در بسیاری مناطق هنوز در مرحله آمادهسازی زیرساخت قرار دارد و تبدیل این زیرساخت به خدمات فعال، نیازمند اقدامات تکمیلی است.
یکی از مهمترین شاخصهای موفقیت چنین پروژههایی، میزان تبدیل «پوشش» به «اتصال فعال» است. به بیان ساده، عبور کابل از یک منطقه تنها زمانی موفقیت محسوب میشود که خانوارها یا کسبوکارها واقعاً از این سرویس استفاده کنند. بررسی دادهها نشان میدهد در بسیاری مناطق، این نرخ تبدیل هنوز پایین است و بخش قابلتوجهی از ظرفیت ایجادشده بدون استفاده باقی مانده است.
عوامل متعددی در این وضعیت نقش دارند. نخست، مسائل اجرایی و اداری از جمله فرآیندهای پیچیده صدور مجوز حفاری، که در برخی کلانشهرها روند توسعه را کند کرده است. دوم، هزینههای مرتبط با راهاندازی اولیه برای کاربران، از جمله تهیه تجهیزات موردنیاز، که میتواند مانعی برای استقبال عمومی باشد. سوم، نبود آگاهی کافی در میان بخشی از کاربران نسبت به مزایای فیبر نوری، بهویژه در مناطقی که سرعت اینترنت فعلی نیازهای روزمره آنها را تا حدی تأمین میکند.
از سوی دیگر، برخی گزارشها نشان میدهد تمرکز مدیریتی پروژه در مواردی بیشتر بر شاخصهای فیزیکی مانند طول مسیر حفاری یا تعداد مناطق تحت پوشش بوده است، در حالی که شاخص اصلی موفقیت، میزان استفاده واقعی کاربران از شبکه است. این رویکرد میتواند باعث شود پیشرفت پروژه بیشتر در قالب اعداد زیرساختی نمایش داده شود، بدون آنکه به همان نسبت، تعداد کاربران فعال افزایش یابد.
عبور از این مرحله نیازمند تغییر تمرکز از توسعه صرف زیرساخت به افزایش تقاضا و تسهیل استفاده کاربران است. اقداماتی مانند کاهش هزینههای اولیه، ارائه طرحهای تشویقی، تسهیل نصب و افزایش آگاهی عمومی درباره مزایای فیبر نوری میتواند به افزایش نرخ اتصال کمک کند.
پروژه ملی فیبر نوری از نظر زیرساختی، یکی از مهمترین سرمایهگذاریهای ارتباطی کشور محسوب میشود و ظرفیت ایجاد تحول در کیفیت و سرعت ارتباطات را دارد. با این حال، تحقق کامل اهداف آن مستلزم آن است که این زیرساخت از مرحله حفاری و کابلگذاری عبور کرده و به مرحله بهرهبرداری گسترده کاربران برسد.
در حال حاضر، شبکه فیبر نوری در بسیاری از مناطق به درب منازل و کسبوکارها رسیده است، اما تبدیل این دسترسی بالقوه به اتصال واقعی، چالشی است که آینده موفقیت این پروژه را تعیین خواهد کرد. روشن شدن پورتها و استفاده گسترده مردم از این فناوری، معیار نهایی موفقیت طرحی است که با هدف ارتقای زیرساختهای دیجیتال کشور آغاز شده است