به گزارش اکواقتصاد، بازارهای مالی جهان در ماههای اخیر با پدیدهای تازه روبهرو شدهاند؛ پدیدهای که به گفته تحلیلگران، قواعد سنتی تعیینکننده ارزش دلار آمریکا را به چالش کشیده است. روزنامه فایننشالتایمز در گزارشی تحلیلی هشدار داده که دلار، بهعنوان مهمترین ارز ذخیره جهان، دیگر صرفاً بر مبنای شاخصهای کلاسیک اقتصادی نوسان نمیکند، بلکه بیش از هر زمان دیگری به تحولات سیاسی داخلی آمریکا گره خورده است.
بر اساس این گزارش، طی دهههای گذشته ارزش دلار عمدتاً تحت تأثیر عواملی مانند رشد اقتصادی، اختلاف نرخ بهره، تورم و جریان سرمایهگذاری بینالمللی تعیین میشد. اما اکنون نشانههایی از گسست این الگو مشاهده میشود. به بیان سادهتر، آنچه امروز دلار را بالا و پایین میکند، نه فقط دادههای اقتصادی، بلکه فضای سیاسی پرتنش و تصمیمات جنجالی در واشنگتن است.
واگرایی دلار از دادههای اقتصادی
در شرایط معمول، افزایش رشد اقتصادی یا بالا رفتن بازده اوراق قرضه آمریکا باید به تقویت دلار منجر شود. با این حال، از ابتدای سال جاری میلادی، علیرغم بهبود پیشبینی رشد اقتصاد آمریکا از حدود ۲ درصد به ۲.۴ درصد، شاخص دلار نزدیک به ۱.۷ درصد کاهش یافته است. این واگرایی از الگوی تاریخی، توجه تحلیلگران را به خود جلب کرده است.
برای نمونه، دادههای اشتغال ژانویه نشان داد که اقتصاد آمریکا ۱۳۰ هزار شغل جدید ایجاد کرده است؛ رقمی که تقریباً دو برابر پیشبینیها بود. در گذشته، چنین آماری میتوانست موجی از تقویت دلار را به همراه داشته باشد، زیرا بازارها احتمال افزایش نرخ بهره را بیشتر ارزیابی میکردند. اما این بار دلار واکنش قابلتوجهی نشان نداد. برخی تحلیلگران این وضعیت را نشانه تغییر «همبستگیهای سنتی» بازار ارز میدانند.
نقش پررنگ سیاست و انتخابات
به نوشته فایننشالتایمز، فضای انتخاباتی آمریکا و سیاستهای دولت دونالد ترامپ در حال تبدیل شدن به عامل اصلی تعیینکننده انتظارات سرمایهگذاران است. دولت ترامپ در آستانه انتخابات میاندورهای کنگره، سیاستهای انبساطی و تحریک رشد اقتصادی را در اولویت قرار داده است. این رویکرد اگرچه در کوتاهمدت به رشد اقتصادی کمک میکند، اما نگرانیهایی درباره استقلال نهادهای کلیدی، از جمله فدرال رزرو ایجاد کرده است.
برخی تحلیلگران والاستریت معتقدند که بازارها اکنون بیش از آنکه به دادههای تورمی یا رشد تولید ناخالص داخلی توجه کنند، به این میاندیشند که تصمیمات اقتصادی تا چه حد تحت تأثیر ملاحظات سیاسی قرار دارد. به همین دلیل، حتی انتشار آمارهای قوی نیز الزاماً به تقویت دلار منجر نمیشود.
تضعیف «پرمیوم» دلار
یکی از مفاهیم کلیدی مطرحشده در گزارش، کاهش «پرمیوم» یا حقامتیاز دلار است. دلار سالها بهعنوان تنها ارز ذخیره مسلط جهان شناخته میشد و سرمایهگذاران برای نگهداری آن نوعی ارزش افزوده قائل بودند. اما به گفته مدیران سرمایهگذاری در اروپا، این مزیت اکنون در حال کاهش است.
تحلیلگران بانک فرانسوی Société Générale تأکید دارند که ارزش یورو در برابر دلار دیگر به تفاوت ریسکهای سیاسی اروپا و آمریکا واکنش نشان نمیدهد، بلکه تقریباً به طور کامل تحت تأثیر ابهامات سیاسی در ایالات متحده قرار گرفته است. این تغییر نشان میدهد که نگاه بازارها به آمریکا دیگر بدون ریسک نیست.
از سوی دیگر، شرکت مدیریت دارایی اروپایی Amundi نیز معتقد است که سرمایهگذاران بلندمدت به تدریج در حال بازنگری در وزن داراییهای آمریکایی در سبدهای خود هستند. اگرچه خروج گسترده سرمایه از بازار آمریکا مشاهده نمیشود، اما روند «پوشش ریسک ارزی» شدت گرفته است؛ به این معنا که سرمایهگذاران ضمن حفظ سهام یا اوراق آمریکایی، ریسک کاهش ارزش دلار را پوشش میدهند.
پیامدهای جهانی تغییر رویکرد
تبدیل شدن دلار به یک «موجود سیاسی» پیامدهایی فراتر از بازار ارز دارد. از آنجا که دلار ستون اصلی نظام مالی جهانی است، هرگونه تردید نسبت به ثبات و پیشبینیپذیری آن میتواند بر جریان سرمایه، بازارهای نوظهور و حتی قیمت کالاهایی مانند نفت و طلا اثر بگذارد.
اگر سرمایهگذاران خارجی به این جمعبندی برسند که سیاست داخلی آمریکا عامل اصلی نوسانات ارزی است، ممکن است ترجیح دهند داراییهای دلاری خود را با احتیاط بیشتری مدیریت کنند. چنین روندی میتواند به تضعیف تدریجی دلار در میانمدت منجر شود، حتی اگر اقتصاد آمریکا همچنان عملکردی قدرتمند داشته باشد.
آغاز عصری تازه؟
برخی پژوهشگران از ورود به «عصر جدیدی» در بازار ارز سخن میگویند؛ عصری که در آن سیاست، نقش پررنگتری از اقتصاد بازی میکند. در این چارچوب، ممکن است شاهد وضعیتی باشیم که رشد اقتصادی آمریکا جهش کند، اما دلار مسیر متفاوتی طی کند.
البته این تحولات به معنای پایان سلطه دلار نیست. زیرساختهای مالی عمیق، بازارهای سرمایه گسترده و جایگاه تاریخی آمریکا همچنان مزیتهای مهمی برای این ارز محسوب میشوند. با این حال، فاصله گرفتن دلار از همبستگیهای سنتی، هشداری جدی برای سرمایهگذاران است تا نگاه خود را به ریسکهای سیاسی در بزرگترین اقتصاد جهان بازتعریف کنند.
در مجموع، آنچه فایننشالتایمز ترسیم میکند، تصویری از بازاری است که دیگر تنها به نمودارهای اقتصادی چشم نمیدوزد؛ بلکه هر سخنرانی، هر تصمیم سیاسی و هر تنش نهادی میتواند به اندازه یک گزارش تورمی بر سرنوشت دلار اثرگذار باشد. اگر این روند ادامه یابد، مفهوم «ریسک دلار» در سالهای آینده معنایی متفاوت از گذشته خواهد داشت.